بيماري گموز مركبات

بيماري گموز مركبات يكي از عوامل مهم محدودكننده كشت مركبات خصوصاً در استان‌هـاي جنـوبي كشـور و استان فارس است. اين بيماري به نام‌هاي مختلفي از جمله انگومـك و اوزوئـي نيـز شـــناخته مـــي‌شـــود. نشانه‌هاي اوليه بيماري به صورت لكه‌هاي كوچك آب سوخته و قهوه‌اي رنگي روي پوست در ناحيه طوقه درخت به وجود مي‌آيد.

بيماري گموز مركبات

كاشت مركبات نقش بسيار مهمي در اقتصـاد كشـاورزي و درآمـد كشـاورزان دارد و مصـرف مركبـات بصـورت تازه‌خوري يا آب ميوه جايگاه مهمي را در تغذيه انسان دارا است.

براساس آمارنامه وزارت جهاد كشاورزي، سطح زيركشت مركبات در جهان ۶۸۶۲۵۳۰ هكتـار بـوده و چـين بـا دارا بودن  ۱۳۷۶۸۰۰هكتار باغ‌هاي مركبات، مقـام اول را در دنيـا بـه خـود اختصـاص داده اسـت. ايـران بـا دارا بـودن ۲۴۸۷۰۶ هكتار باغ‌هاي مركبات، مقام هشتم از نظر سطح زيركشت در دنيا را دارد.

بيماري گموز مركبات يكي از عوامل مهم محدودكننده كشت مركبات خصوصاً در استان‌هـاي جنـوبي كشـور و استان فارس است. اين بيماري به نامهاي مختلفي از جمله انگومـك و اوزوئـي نيـز شـــناخته مـــي‌شـــود.

اين بيماري اولين بار درسال ۱۶۴۶ گزارش شده و از آن زمان تاكنون از فرانسه، ايتاليـا، كشـورهاي حاشـيه درياي مديترانه، آفريقاي جنوبي، استراليا، آمريكا، كوبا، پاراگوئـه، برزيـل، پرتوريكـو و مكزيـك نيـز  گـزارش شـده  اسـت. اولين گزارش از بيماري گموز مركبـات در ايـران مربـوط بـه سـال ۱۳۴۸ مي‌باشـد ، كـه در آن گونـه‌هـاي P. citrophthoraو    P. nicotianaeاز مركبـات در خوزسـتان و تنكـابن  جداسازي و شناسايي شده است. سپس در سال ۱۳۶۰، عامل بيماري از باغ‌هاي مركبات داراب، جهرم، كازرون، شيراز، خفر و جيرفت  P. citrophthora و از نواحي حاجي آباد بندرعباس، جيرفت، لار، خـنج و  چـاه قاضـي  لامرد، گونه  P. nicotianaeگزارش شد.

نشانه‌های بیماری گموز مرکبات

نشانه‌هاي اوليه بيماري به صورت لكه‌هاي كوچك آب سوخته و قهوه‌اي رنگي روي پوست در ناحيه طوقه درخت به وجود مي‌آيد از علائم مهم بیماری گیاهی گموز مرکبات، ترشح صمغ در اطراف طوقه تا ارتفاع نیم متری از سطح خاک می باشد. پوست قسمت آلوده ممکن است بوی ماهی و یا ترشی بدهد. صمغ خارج شده ابتدا آبکی و بی رنگ است که پس از خشک شدن در هوای آزاد سخت شده و به رنگ خرمایی در می آید.

 

در مناطق مرطوب و پر باران، صمغ در اثر بارندگی حل و شسته شده، سپس پوسیدگی قهوه ای در طوقه و ریشه بوجود می آید. پوست تنه در این ناحیه به صورت ورقه‌های خشک و به طور عمودی از درخت جدا می شود. با فاسد شدن پوست در ناحیه طوقه، در جریان شیره پرورده اختلالاتی بروز کرده و ممکن است به طور کلی قطع شده و درخت از پا درآید.

ممکن است در صورت شدت بیماری علائم بیماری روی برگ، شاخه، جوانه و میوه نیز ظاهر شود. جوانه‌های آلوده رشد نکرده و به تدریج فاسد و قهوه‌ای می شوند. ضعف گیاه از نوک درخت شروع شده و به تدریج به قسمت‌های دیگر تنه سرایت کرده و در نتیجه موجب مرگ سرشاخه‌ها می‌شود.

برگ درختان حالت رنگ پریده به خود گرفته و به تدریج زرد شده و می‌ریزد.

عوامل مؤثر برآلودگي و شيوع بيماري

دماو رطوبت

درجه حرارت مناسب جهت فعاليت گونـه هـاي مختلـف قـارچ فيتـوفترا متفاوت مي‌باشد درجه حرارت مناسب براي آلوده شدن ميـوه مركبـات و توسـعه بيماري پوسيدگي قهوه‌اي، بين  27تا 30 درجه سانتي‌گراد بوده و در پـائين‌تـر از 22 درجه سانتي‌گراد اين بيماري توسعه پيدا نمي‌كند.قطرات باران نقش بسـيار مهمي در پراكنش عامل بيماري دارند. قارچP. citrophthora  در منـاطق نيمه گرمسيري و در فصل‌هايي از سال كه هوا خنك است فعال مـي‌باشـد امـا بهترين فعاليت قارچ P. nicotianae در نواحي گرم مي‌باشد.

شرايط خاك

فعاليت این قارچ‌ها در خاك‌هاي رسي و سنگين بسـيار بيشـتر از خاک‌های شني و سبك است، زيرا خاک‌های رسي مقدار و مدت زمان بيشـتري رطوبت را در خود نگهداري مي‌نمايند. فشردگي خاك باعث بروز اثرات منفي در گياه شده كه از آن جمله مي‌توان به كاهش رشد و يا توقف ريشه، رشد ريشك‌ها به طرف بالا و خروج آن‌ها از خاك، كاهش تعداد ريشه‌ها و حذف ريشـك‌هـاي  مويين، تبديل تنفس ريشه‌ها از شرايط هوازي به شرايط غيرهـوازي و در نتيجـه   باعث تجمع مواد سمي در منطقه ريشه ،كاهش سرعت جذب آب و مواد غـذايي گياه و سرعت تعريق اشاره نمود .همچنين گياهاني كه به علت غرقابي بودن خاك در دوره اول رشد، ريشه‌هاي آنان در عمق كم گسترش مي يابد، ممكن اسـت در دوره‌هاي اول خشك بعدي با وجود عميق نبودن سطح آب زيرزميني، از كم آبـي  رنج ببرند. اثرات فوق كه به علت فشردگي خـاك حاصـل مـي‌گردنـد، خصوصـاً  تجمع آب در ناحيه ريشه، از عوامل مهم در توسـعه بيمـاري گمـوز در مركبـات هستند. 

مقدار و نحوه آبياري

اكثـر باغ‌هاي مركبات با سيستم آبياري تحت فشار و بصورت قطره‌اي آبياري مي‌شوند، اما محل نصب قطره چكان‌ها و مقدار آب اطراف طوقه درختان مركبات، به صورتي نباید باشد كه رطوبت به ميزان بسـيار زيـاد و بـه مـدت طـولاني در نزديكي طوقه درخت وجود داشته باشد .لذا پيشنهاد مي‌گردد كه نسبت به تغيير محل قطره چكان‌ها و تنظيم دوره آبياري به نحوي كـه اطـراف طوقـه درخـت داراي تناوب خشكي و رطوبت باشد، اقدام گردد.وجـود يـك دوره خشـكي در اطـراف طوقه و ريشه درخت باعث مي‌شود كه فعاليت قارچ عامل بيماري بشدت كاهش يابد. لذا پيشنهاد می‌شود از تجمع خاک در اطراف طوقه جداً جلوگيري و يك حالت جوي  پشته‌ای گردد در فاصله حدود ۲۰ سانتيمتري طوقه و بوسيله خاك ايجاد گردد.ايـن عمل از تماس خاك و آب با طوقه جلوگيري و از پيشرفت بيمـاري ممانعـت به عمل مي‌آورد.

هرس درختان مركبات و كنترل علف‌هاي هرز

اين عمل باعث تجمـع رطوبـت و سـايه انـدازي اطـراف طوقـه گيـاه خواهدشد و اين شرايط براي توسعه بيماري گموز مناسب است. دراين خصـوص لازم است نسبت به هرس مركبات به ارتفاع حداقل ۷۰ سانتيمتر از سطح خـاك اقدام گردد. اين عمل باعث مي‌گردد كه نور خورشيد مستقيماً به طوقـه و خـاك اطراف آن برخورد كرده و با ايجاد خشكي از فعاليت قارچ عامل بيماري و توسـعه بيماري گموز جلوگيري نمايد

نوع پايه و پيوندك

 نوع پايه و پيوندك از عوامل بسيار مهم در توسعه يا عدم توسعه بيماري گموز مي‌باشد .ارقام مختلف مركبات، واكنش متفاوتي نسبت به بيماري گمـوز از خود نشان مي‌دهند. تحقيقات نشان داده كه پايه نارنج سه برگ نسـبت به بيماري گموز مركبات  بسيار مقاوم است، هرچند كه اين پايه نسبت به بيماري تريسيتزا حساس مي‌باشد. لذا پيشنهاد ميگردد كه در هنگام احداث باغات جديد از نهال‌هايي استفاده شود كه روي پايه مقاوم به بيماري گموز پيوند شده‌اند

نهال سالم

از عوامــل مــؤثر در جلوگيري از بــروز و انتقــال بيمــاري گمــوز مركبات، اطمينان از سالم بودن خزانه و تهيه نهال سالم مي‌باشد جهت جلوگيري از ورود بيماري و غرس نهال آلوده، پيشنهاد مي‌گردد كه در هنگام تهيـه نهـال، از سالم بودن نهالستان‌ها اطمينان حاصل نمود و از كاشت نهال‌هاي فاقد گـواهي بهداشتي خودداري گردد. همچنين به منظور اطمينان بيشتر در جلوگيري از انتقال بيماري گموز توسط نهال‌هاي آلوده، بهتر اسـت كـه ريشـه نهـال‌هـا در هنگـام كاشت، در محلول بردو ۳ در هزار ضدعفوني گردد.

كاشت نهال

در بعضي از مناطق مشاهده می‌شود كه در هنگام كاشت نهال، طوقه و قسمتي از ساقه در زيـر خـاك قرار ميگیرد .اين عمل سرعت بروز بيماري گموز را افزايش مي‌دهد، زيرا ناحيه حساس گياه در تماس مستقيم با خاك و رطوبت قرار مي‌گيرد .بنابراين ضـروري  است كه در هنگام غرس نهال موارد ذيل رعايت گردد.

  • ارتفاع محل پيوندك حدود ۱۵ تا ۳۰ سانتي‌متر بالاتر از سطح خاك باشد.  
  • از تجع خاك، كود و ساير مواد در اطراف طوقه درخت خودداري شود.  
  • بهتر است نهال‌ها كمي بالاتر از زمين و روي پشته كاشته شود.
  • از زخمي كردن طوقه و ريشه اصلي خودداري شود.  
  • پس از غرس نهال، از تماس مستقيم آب با طوقـه خـودداري و طوقـه را تـا ارتفاع ۳۰ سانتي‌متر از سطح خاك، بوسيله خمير بردو بپوشانيد

کنترل بیماری گموز مرکبات

بيماري گموز مركبات از زمان‌هاي قديم مرسـوم بـوده و بـراي ايـن عمل از مواد شيميايي و روش‌هاي فيزيكي اسـتفاده گرديـده اسـت . درصـورتي كه علايم بيماري گموز روي درخت مشاهده شـود، لازم اسـت عمليـات زيـر انجـام بگيرد:

  • خاك دور طوقه و روي ريشه‌هاي اصلي را بايد كنار زده و از نفـوذ آب بـه اين قسمت جلوگيري كرد تا فعاليت عامل بيماري كاهش يابد
  • درخت بيمار را بصورت جداگانه آبياري نمود تـا آبـي كـه بـه درخـت بيمـار برخورد كرده به درخت سالم برخورد ننمايد.
  • در صورتي كه قسمت‌هاي زيادي از تنه درخت به بيماري مبتلا گرديده است، لازم است پوست قسمت‌هاي آلوده به همراه ۲ سانتي‌متر از قسمت سالم درخـت برداشته و محل تراشيده  شده را با محلول بردو فیکس ضدعفوني سطحي نمود
  • در صورتي كه درختي در اثر بيماري از بين رفته باشد، لازم است آن را از خاك خارج و بطور كامل سوزانده شود.خاك اطراف اين درختان را بايد بـه شـعاع ۵/۱متيل برومايد، واپام و یا آبیاری درختان با بردوفیکس ضدعفونی نمود.

مبارزه شیمیایی با بردوفیکس به شرح زیر:

  • سم پاشی با بردوفیکس ١۰ در هزار قبل از شروع باران های پاییزی
  • سم پاشی با بردفیکس ١۰ در هزار پس از هرس درزمستان
  • سم پاشی با بردوفیکس ۵ در هزار بعد از ریزش گلبرگ ها و هنگام تشکیل میوه
  • خاک دور طوقه درخت بیمار را کنار زده و محل آلودگی و بافت های پوست ریشه و طوقه درختان عفونی را با یک چاقوی تیز، تراشیده تا به نسج زنده و سالم درخت برسیم. محل تراشیده شده، با بردوفیکس غلیظ یا خمیر بردو پوشیده (رنگ) شود. سپس کل درخت با بردوفیکس ۵ در هزار سم پاشی شود
  • آبیاری درختان با بردوفیکس ١۰ درهزار و برای درختان مسن تر آبیاری سایه انداز و بیل زدن خاک سایه انداز

 

 

 

 

منبع: مدیريت هماهنگي ترويج كشاورزي استان كهگيلويه و بويراحمد ( بيماري گموز مركبات و بهترين روش كنترل آن در استان كهگيلويه و بويراحمد)

باغبان تک ( گموز مرکبات)


منبع : مدیريت هماهنگي ترويج كشاورزي استان كهگيلويه و بويراحمد
تاریخ مطلب : ۱۳۹۹/۰۹/۲۹