کودهای اسید هیومیک

اسید هیومیک‌ها بقایای تجزیه ‌شده مواد ارگانیک (آلی) هستند. از آنجا که این ماده pH اسیدی ضعیف (۳/۸ تا ۵) دارد و مشتق از هوموس می‌باشد به نام هیومیک اسید هم شناخته می‌شود. مواد هیومیکى نقش اساسى درحاصلخیزى، شادابى و همچنین تغذیه هر گیاهى از جمله درختان پسته دارند.

کودهای اسید هیومیک

اسید هیومیک چیست؟

اسید هیومیک‌ها بقایای تجزیه ‌شده مواد ارگانیک (آلی) هستند. آنها مولکول‌های با زنجیری بلند، سنگین وزن و قهوه‌ای رنگ هستند. آنها فقط یک نوع اسید نیستند. این اسیدها به طور طبیعی در چرخه حیات در خاک، اقیانوس و رودها وجود دارند. مواد هیومیکی محصول نهایی تجزیه هر ماده آلی در شرایط ویژه و توسط میکروارگانیسم‌های خاص می‌باشند. از آنجا که این ماده pH اسیدی ضعیف (۸/۳ تا ۵) دارد و مشتق از هوموس می‌باشد به نام هیومیک اسید هم شناخته می‌شود، اما حقیقتاً هیچ شباهتی به اسیدهای شناخته شده چه معدنی و چه آلی ندارد.

مواد هیومیکی در واقع طیف وسیعی از ترکیبات آلی- معدنی گوناگون نظیر اسیدهای آمینه، پتیدها، فنول‌ها، آلدئیدها و اسیدهای نوکلئیک در پیوند با انواع کاتیون‌ها می‌باشند که مجموعاً ترکیب بسیار پیچیده‌ و شگفت‌انگیزی را ساخته‌اند. این ترکیبات می‌توانند میلیو‌ن‌ها سال در طبیعت دوام بیاورد و اعمال بسیار شگرفی انجام دهد که قابل قیاس با هیچ ترکیب دیگری نیست.

 

اسید هیومیک‌ها چگونه ساخته می‌شوند؟

وقتی گیاهان و حیوانات می‌میرند، مولکول‌های آنها برای استفاده سایر ارگانیسم‌ها در خاک باقی می‌مانند. باکتری، قارچ، پروتوزوئید، کرم‌های خاکی و حتی حشرات بقایای تازه را مصرف می‌کنند. بعد از مدت زمان زیادی وقتی ماده در حال تجزیه، توسط چرخه‌های مختلف خورده شد و تغییر شکل یافت، یک ماده مقاوم به تجزیه باقی می‌ماند که هوموس نامیده می‌شود (این فرایند هوموسی شدن نامیده می‌شود). هوموس یک واژه کلی است که به ترکیبات پایدار و به شدت پیچیده مقاوم به تجزیه گفته می‌شود. هوموس از سه جزء تشکیل می‌شود: اسید هیومیک، اسید فولویک و هیومین. هیومین و اسید فولویک‌ها به دلیل نقش‌ای که در ساختار خاک و انتقال مواد مغذی بین خاک و گیاه دارند، برای محیط‌های خاک سالم بسیار با ارزش هستند.

پروسه توليد اين ماده به اين صورت است که در فرايند تجزيه بافتهای گياهی و تحت تاثير گرما در مدت زمانی که معمولا کمتر از يك سال نيست هوموس توليد می گردد اگر مراحل تجزيه تحت تاثير عوامل محيطی ادامه پيدا کند سرانجام مايع قهوه ای رنگی که سرشار از گروه های کربوکسيل، فنل و بنزوئيك است به نام اسيد هيوميك تشكيل می گردد که دارای ترکيبات موثر و مفيدی برای گياهان در طول دوره رشد و زايش انها می باشد .

محصولات اسید هیومیک از کجا می‌آیند؟

محصولات اسید هیومیک از منابع متنوعی استخراج می‌شوند. مرغوب‌ترین محصولات در ته نشست‌های خیلی قدیمی تشکیل شده از اجساد گیاهان و حیوانات در زمین‌های مرطوب تولید شده‌اند. با گذر زمان این بسترهای وسیع و پر از مواد در حال تجزیه با خاک و سنگ پوشیده شده و برای تولید مواد مرغوب‌تر فشرده شده‌اند. بعضی از این ته نشست‌ها به سطوح بالاتر آمدند و اکسیژن دوباره با مواد داخل ته نشست تماس پیدا کرد. این تماس به شدت به فرایند تولید اسید هیومیک‌ها کمک می‌کند. این ته نشست‌های بالا آمده از نزدیک سطح زمین استخراج می‌شوند و اغلب به آنها لیگنیت یا لئوناردیت گفته می‌شود. امروزه بیشترین محصولات اسید هیومیک از این منبع تامین می‌شوند.

چرا باید به خاک اسید هیومیک اضافه کنیم؟

مواد هیومیکى نقش اساسى درحاصلخیزى، شادابى و همچنین تغذیه هر گیاهى از جمله درختان پسته دارند. خاك هاى مرغوب و حاصلخیز داراى مقادیر فراوانی از هیومین، اسیدهاى هیومیک و اسیدهاى فولویک هستند در این چنین خاك‌هایى گیاهان در مقایسه با خاك‌هاى فقیر(خاك‌هایى که داراى مواد آلى ناچیز)  بازدهى بسیار بیشترى دارند.

به طور متوسط ميزان مواد آلی در خاک‌های کشاورزی جهان بين 4 تا 6 درصد است که از عمده ترين مواد الی ترکيبی به نام اسيد هيوميك می‌باشد. در بین ترکیبات آلی، اسید هیومیک و فولویک اسید به دلیل خاصیت کلات کنندگی عناصر معدنی مختلف از جمله پتاسیم، منیزیم، روی، کلسیم، آهن، مس و دیگر عناصر غذایی می‌تواند به عنوان یکی از ترکیبات مهم و جایگزین در تأمین نیاز غذایی گیاهان عمل کنند. استفاده از کودهای هیومیکی در تولید محصولات زراعی به دلایل داشتن پتانسیل بالا در استفاده اکولوژیک و قابلیت بالای آن در تنظیم نیتروژن و مقاوم کردن گیاه در برابر آفت‌ها و نیز افزایش رشد گیاه دارای اهمیت بسیار فراوانی است.

از آنجا که بخش عمده ای از خاک های ایران جز و خاک های مناطق خشک و نیمه خشک محسوب شده و مقدار مواد آلی آن ها کمتر از یک درصد است، استفاده از کود­های آلی نه تنها باعث افزایش تولیدات محصولات کشاورزی خواهد شد، بلکه از فرسایش و تخریب خاک جلوگیری نموده و نیل به کشاورزی پایدار را ممکن می‌سازد. اسيد هيوميك برخلاف کودهای شيميايی که دوام ناچيزی دارند و به شكل‌های مختلف نظير تجزيه، تبخير، تصعيد، آبشويی و يا تثبيت از دسترس گياه خارج میشوند، دارای پايداری بی نظيری است و تنها مقادير بيش از حد نمك‌های محلول در خاک نظير نمك (NaCl) می‌تواند هيوميك اسيد را اشباع کرده و بطور موقت و يا دائم از کار بيندازد. به همين دليل اغلب بخش مهمی از هيوميك اسيد مصرف شده برای سال‌های بعد باقی می‌ماند. اگر به مقدار کافی هيوميك اسيد در يك فصل به خاک داده شود، به احتمال زياد نيازی به مصرف مجدد آن در فصل بعد وجود ندارد

کود اسید هیومیک به عنوان یک جایگزین خوب و دوستدار طبیعت است، که نه تنها موجب کاهش اثرات منفی زیست محیطی ناشی از مصرف کود شده، بلکه در افزایش محصول و جذب عناصر در گیاهان مختلف نیز نقش بسزایی دارد.

جایگاه هیومیک اسید در دنیا

امروزه استفاده از کودهای شیمیایی به دلیل آثار مخرب و زیان بار آن‌ها بر روی محیط زیست در حال منسوخ شدن است به همین دلیل هیومیک اسید در سراسر جهان مورد توجه خاص قرار گرفته است و در صنعت و کشاورزی کاربردهای متنوع و وسیعی دارد و بر مصرف سالیانه آنها به طور متوسط ۲۵٪ اضافه می‌شود

در کشورهای غربی با وجودی که میزان ماده آلی در خاک نسبتاً بالاست باز استقبال از این مواد بسیار گسترده و روز افزون است آنها به دلایل زیر علاقمند به استفاده از هیومیک‌ها هستند.

1. سازگاری با محیط زیست و فقدان نگرانی از آلوده شدن آب‌های سطحی و زیرزمینی یعنی خطری برای گیاه و یا محیط زیست ندارد.

2صرفه‌جویی در حدود 25 تا 70 درصد استفاده از کودهای شیمیایی فسفاته و ازته و کاهش هزینه‌ها.

3قابلیت استفاده درکشت‌های ارگانیک (هیدروپنیک) و همچنین مقاومت به شوری کم آبی و سرما را در گیاه افزایش می‌دهد.

4. افزایش مقاومت نسبت به بیماری‌ها در نتیجه کاهش مصرف سموم و استفاده از علف کشهای بسیار گران را منسوخ می کند

5. افزایش تولید محصولات کشاورزی به مقدار 30 تا 50 درصد

6. احیای توازن در خاک‌هایی که قبلاً بطور نامناسب کوددهی شده‌اند و از سمیّت کودها و عناصر اضافی موجود در خاک می‌کاهد.

ترکیبات هیومیکی از بدو معرفی به بازار ایران موفقیت های تازه ای را در تولید کشاورزی رقم زده و باعث افزایش متوسط درآمد کشاورزان شده اند. بیشترین کاربرد هیومیک ها در کشاورزی، به عنوان بهبود دهنده ساختار خاک است. استفاده گسترده از اسید هیومیک در سراسر جهان و ایران، تولید کنندگان چنین ترکیباتی را بر آن داشته است تا با تکیه بر قابلیت های بسیار جالب مولکول های هیومیکی، به روش های مختلف از این مولکول ها جهت بهبود تغذیه گیاهی استفاده نمایند. همه خاک‌های کشاورزی، هیومیک اسید بطور طبیعی وجود دارد و در واقع بخش زیادی از مواد ارگانیک خاک را تشکیل می دهد. میزان ایده ال مواد آلی در خاک‌های کشاورزی بین 4 تا 6 درصد است. درخاک‌های کشاورزی اروپا این میزان بین 2 تا 4 درصد و در بعضی از نقاط اروپای شرقی نظیر اوکراین به 6 درصد می رسد. در مقابل در ایران به جز نوار ساحلی شمال، میزان ماده آلی خاک در اکثر نقاط کشور زیر 1 درصد و در بسیاری نقاط حتی زیر 1/0 درصد است.

 

فواید استفاده از کود اسیدهیومیک بر گیاهان:

  • اسید هیومیک و اسید فولیک سبب افزایش طول و وزن ریشه، تعداد ریشه‌های جانبی وآغازه‌های ریشه و افزایش جریان شیره از آوندها می‌شود.
  • افزایش قدرت ریشه‌زایی و رشد ریشه
  • اسید هیومیک از طریق افزایش تقسیم سلولی و رشد گیاه، جوانه‌زنی و قوه نامیه بذور، فتوسنتز، کارایی جذب آب، کلات کردن و جذب مواد غذایی توسط گیاه، رشد ریشه و ساقه، مقاومت گیاه به خشکی، مقاومت به آفات و بیماری‌ها، میزان ویتامین‌ها و آنزیم‌ها در گیاه و درصد جوانه‌زنی بذور باعث افزایش عملکرد و کیفیت محصولات زراعی و باغی می‌شود .
  • افزایش ترکیبات آنتی‌اکسیدانت و افزایش فتوسنتز و تنفس از اثرات مثبت دیگر آن است.
  • بهبود مقاومت گیاهان به خشکی و شوری
  • بزرگ شدن گل و میوه در گیاهان و درختان
  • تسهیل تعریق و تعرق گیاهی و تقویت سیستم ریشه
  • اسید هیومیک جذب نیتروژن ، پتاسیم ، کلسیم ، منیزیم و فسفر را توسط گیاه افزایش می‌دهد.
  • اسید هیومیک، کلروز گیاهان را بهبود می‌بخشد که احتمالاٌ نتیجه‌ای است از توانایی اسید هیومیک برای نگهداری آهن خاک به فرمی که قابل  جذب و سوخت و ساز باشد.
  • کمک به جذب و انتقال عناصر ریز مغذی در اندام هوایی
  • متوقف کننده بیماری ها، استرس گرمایی و صدمات سرما
  • افزایش مقاومت نسبت به بیماری‌ها در نتیجه کاهش مصرف سموم و استفاده از علف کشهای بسیار گران را منسوخ می کند.

موارد مصرف اسید هیومیک

اسید هیومیک یک محرک زیستی است و می‌تواند برای چمن، درختان، درختچه‌ها، بوته‌ها، باغچه‌ها و حتی گیاهان آپارتمانی استفاده شود.

 قابلیت استفاده درکشت‌های ارگانیک (هیدروپنیک)

هیومیک اسید یک اسید ضعیف آلی با قابلیت‌های بسیار زیاد است که کمک فراوانی به جذب این عناصر به گیاه کرده، از آب شویی و از دست رفتن آن‌ها جلوگیری می‌کند، به همین علت مصرف کودهای شیمیایی در خاک را می‌تواند به نصف کاهش یابد در حالی که نتیجه بهتری برای کشاورز به بار آورد و درعین حال، تا حد زیادی از هزینه سرسام‌آور خرید کودهای شیمیایی و مسمومیت و سفتی خاک بکاهد.

روش مصرف اسید هیومیک

۱-استفاده همراه با آب آبیاری :

می‌توانید هیومیک اسید را با نسبت ۱ تا ۳ در هزار با آب آبیاری حل کرده و اقدام به آبیاری نمایید و فقط طبق روال توجه فرمایید که بهتر است اگر از آب شهری برای آبیاری استفاده می‌نمایید حتما از آب ۲۴ ساعت مانده استفاده نمایید.

۲-روش بذرمال:

برای کسانی که می‌خواهند اقدام به کاشت بذر نمایند بهتر است اسید هیومیک را با کمی آب حل کرده و بذرها را کاملا آغشته نمایند و بعد اقدام به کاشت نمایند.

۳- روش محلول‌پاشی:

در این روش می‌توان با دوز ۱ در هزار با آب محلول کرده و اقدام به محلول‌پاشی نمود. البته در این روش تمامی عناصر موجود در کود به جز هیومیک اسید بخاطر وزن بالای ملکولی جذب می‌گردند (خیلی این روش را برای بهره بردن کامل از هیومیک اسید پیشنهاد نمی‌شود).

توصیه مصرف اسید هیومیک برای گیاهان مختلف به صورت زیر است :

محصول

زمان مصرف

میزان مصرف

غلات

اوایل پنجه زنی، ابتدای ساقه رفتن، ابتدای خوشه دهی

همراه با آب آبیاری میزان 10لیتر در هر هکتار در هر نوبت

ذرت

نوبت اول : 4-5 برگی نوبت دوم : 8-10 برگی قبل از ظهور گل آذین

همراه با آبیاری میزان 10 لیتر هر هکتار در هر نوبت

گوجه فرنگی و انواع جالیز

نوبت اول : قبل از نشاکاری نوبت دوم : در 5-6 برگی نوبت سوم :ظهور اولین برگ ها نوبت چهارم : زمان تشکیل میوه

فروبردن ریشه نشا در محلول 5 در هزار قبل از کاشت همراه با آبیاری در پای ریشه 15-20 لیتر در هکتار در هر نوبت

کلزا

مرحله رزت قبل از سرمای زمستانه ، شروع ساقه رفتن ، قبل از گلدهی

همراه با آبیاری به میزان 5 لیتر در هکتار در هر نوبت

یونجه

اوایل بهار و پس از چین

همراه با آبیاری و به میزان 10 لیتر در هکتار

چغندر قند

اوایل بهار و پس از شروع رشد

همراه با آبیاری و به میزان 10 لیتر در هکتار

سیب زمینی

پس از سبز شدن و ظاهر شدن برگ ها در مرحله 4 تا 5 برگی همزمان با گلدهی

همراه با آبیاری 10-15 لیتر در هکتار در هر نوبت

پیاز

پس از سبز شدن همراه با آبیاری مصرف شود و در مرحله تشکیل پیاز همراه با آبیاری مصرف گردد.

همراه با آبیاری 10-15 لیتر در هکتار در هر نوبت

محصولات گلخانه ای

پس از دو برگی ، ظهور اولین گل ، شروع بار دهی

همراه با آب آبیاری به میزان 5 لیتر در هکتار در هر نوبت

خربزه ، طالبی و هندوانه

پس از دو برگی ، ظهور اولین گل ، شروع بار دهی

همراه با آب آبیاری به میزان 15 لیتر در هکتار در هر نوبت

پنبه

4 تا 5 برگی ، قبل از گلدهی ، بسته شدن غوزه

همراه با آبیاری 10 لیتر در هکتار در هر نوبت

مرکبات

قبل از گلدهی ، فندقی شدن میوه ، گردویی شدن میوه

همراه با آبیاری 10 لیتر در هکتار در هر نوبت

انگور

قبل از باز شدن گلها ، پس از تشکیل میوه

همراه با آبیاری 10 لیتر در هکتار در هر نوبت

سیب و گلابی

پس از ریزش گلها ، فندقی شدن میوه ، گردویی شدن میوه

همراه با آبیاری 10 لیتر در هکتار

بادام و گردو

پس از ریزش گلها ، فندقی شدن میوه ، گردویی شدن میوه

همراه با آبیاری 10 لیتر در هکتار

هلو و آلو

پس از ریزش گلها ، فندقی شدن میوه ، گردویی شدن میوه

همراه با آبیاری 10 لیتر در هکتار

پسته

قبل از گلدهی ، ظهور میوه ها ، شروع پر شدن میوه

در آب آبیاری به میزان 15 لیتر در هکتار در هر نوبت

انار

پس از ریزش گلها ، فندقی شدن میوه ، گردویی شدن میوه

در آب آبیاری به میزان 10 لیتر در هکتار در هر نوبت

برنج

در خزانه با غلظت 5 در هزار فقط محلول پاشی گردد

نوبت اول دراوایل پنجه زنی ، نوبت دوم ابتدای ساقه رفتن ، نوبت سوم ابتدای خوشه دهی در خاک مصرف گردد

همراه با آبیاری به میزان 5 لیتر در هکتار در هر نوبت

 

 

 

منبع:

۱- تقی زاده طبری، زهرا،. حسین زاده، زهرا و لطفی، شایلین.  ۱۳۹۱:  کاربرد اسید هیومیک گامی نوین در جهت کشاورزی پایدار، اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا، https://www.civilica.com/Paper-NATURE01-NATURE01_589.html

۲- عسكری، قربان و رسولی، ليلا 1388. بررسی عملكرد زئوليت اصلاح شده با هگزا دسيل تری متيل آمونيوم برومايد درحذف اسيد هيوميك از محلولهای آبی. دوازدهمين همايش ملی بهداشت محيط

۳-فرقانی،اکبر 1386. اثر مواد افزودنی مختلف بر مقدار اسيد هوميك و فولويك درخاک های مختلف.نهمين کنگره خاکشناسی


منبع : اثر مواد افزودنی مختلف بر مقدار اسيد هوميك و فولويك درخاک های مختلف.نهمين کنگره خاکشناسی
تاریخ مطلب : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰