آفتاب سوختگی برگ و تنه درخت انار

خشکیدگی تنه وسر شاخه (خشکیدگی انار) ، مهمترین عامل خسارت‌زای درختان انار محسوب میگردد. در اثر تابش مستقیم آفتاب روی قسمت‌های آفتاب‌گیر تنه و سرشاخه‌های درختان انار، پوست از بین رفته، ورقه ورقه شده و از چوب جدا می‌گردد. زردی، کم برگی، پژمردگی، ریزش برگ و کوچک ماندن میوه از جمله علائم اولیه، روی درختان مبتلا می‌باشد.

آفتاب سوختگی برگ و تنه درخت انار

درخت انار با نام علمی Punica granatum به تیره انارسانان تعلق دارد. میوه‌ای گرمسیری تا نیمه گرمسیری  است و در نواحی ساحلی و مرطوب به صورت هیشه سبز می‌باشد، ولی در نواحی خشک با زمستان‌های سخت به صورت خزان کننده است .این درخت بومی آسیای مرکزی و غربی است و سالیان طولانی است که در ایران کاشته می‌شود.

شاخه‌های انار، می‌توانند سرمای منفی ۱۲ درجه سانتی‌گراد را تحمل کنند و گل‌ها نیز حدود دو ماه بعد از شروع فصل رشد باز می‌شوند، معمولا از آسیب سرما مصون هستند.

این گیاه برای رسیدن کامل، به تابستان‌های گرم نیاز دارد. ریشه‌های انار تا عمق یک و نیم متری زمین نفوذ می‌کنند و برای رشد به خاکی با زهکشی خوب و بافت متوسط رسی احتیاج دارند.

انار، در برابر کم آبی بسیار متحمل است و می‌توان آن را به صورت دیم هم پرورش داد، ولی آبیاری مرتب در بالا بردن مقدار و کیفیت محصول نقش مهمی دارد.

درخت انار در شرایط مساعد می‌تواند تا پنج متر ارتفاع و ۲۰۰ سال عمر می‌کند.

انار را بر حسب اندازه، شیرینی و ترشی، آبداری و کم آبی، نازکی و کلفتی پوست، درشتی و رنگ دانه‌ها و … رقم بندی می‌کنند.

تا کنون در جهان ۱۸۵ رقم انار شناخته شده است. اتابکی، رباب، ملس یزدی، ملس ترش ساوه، شیرین شهوار و زاغ از جمله ارقام مشهور انار در ایران هستند.

مهمترین مناطق انارکاری در ایران عبارتند از: ساوه، فارس، یزد و دامغان است.

خشکیدگی درخت انار

خشکیدگی تنه وسر شاخه (خشکیدگی انار) ، مهمترین عامل خسارت‌زای درختان انار محسوب میگردد. در اثر تابش مستقیم آفتاب روی قسمت‌های آفتاب‌گیر تنه و سرشاخه‌های درختان انار، پوست از بین رفته، متورق شده و از چوب جدا می‌گردد. زردی، کم برگی، پژمردگی، ریزش برگ و کوچک ماندن میوه از جمله علائم اولیه، روی درختان مبتلا می‌باشد. باید توجه داشت که فصل زرد شدن برگ‌ها بسیار مهم است و اگر این زردی و خشکیدگی در فصولی غیراز پاییز و زمستان باشد باید به آن بیشتر توجه کرد، زیان‌های شدید معمولاﹰ با خسارت سوسک چوبخوار انار (Chrysobothris parvipunctata) همراه و سبزخشکی یا زردخشکی درختان صدمه دیده را به دنبال دارد.

 

 

عامل آفتاب سوختگی تنه و شاخه درخت انار

  • گرمای شدید و طولانی مناطق کویری به ویژه در ماههای تیر و مرداد
  • نوسان شدید دمای شب و روز توام با رطوبت نسبی بسیار پایین و حساسیت زیاد پوست درختان انار

مواردی که باعث خسارت بیشتر می‌شوند

آلودگی سمت‌دار بوده و در اکثر موارد سمت آفتاب‌گیر تنه (جنوب و جنوب غربی) و قسمت فوقانی سرشاخه‌ها آسیب می‌بینند. میزان خسارت در درختانی که قبلا در سایه دیوار و یا درختان دیگر قرار داشته و بعدا بنا به دلایلی، از جمله قطع درختان مجاور، در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار می‌گیرند، بسیار شدید می‌باشد.

معمولا اینگونه درختان در اثر شدت بیماری سبزخشک می‌شوند. بعضی از باغ‌داران در سالهای اول احداث باغ انار، بمنظور افزایش بهره وری از زمین و آب اقدام به کاشت درختان سیاه ریشه مثل هلو و زرد آلو در بین ردیف‌های انار می‌نمایند که با توجه به جثه و سرعت رشد آنها، به‌تدریج سایه انداز درختان انار می‌شوند اما با آفات و امراض این درختان نمی‌توان مبارزه کرد. زیرا هر گونه سمپاشی در باغات انار، طغیان کنه قرمز پاکوتاه انار و ریزش برگ درختان انار را بدنبال دارد. بنابر این باغدار مجبور است که بعد از چند سال، به دلیل بپایان رسیدن عمر مفید درختان میوه و یا شدت خسارت آفات و بیماری‌ها، آنها را قطع نماید.

حذف این درختان موجب می‌گردد تا درختان اناری که به شرایط سایه عادت کرده اند، بطور ناگهانی در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار گرفته و فرایند خشکیدگی درختان انار آغاز گردد. قطع درخت خشک شده، درخت بعدی را در معرض تابش مستقیم قرار میدهد و در صورت عدم پیشگیری این روند ادامه می یابد. میزان خسارت بر روی تنه های شیبدار نیز زیاد است. احتمالا تابش عمودی تر خورشید بر روی اینگونه تنه‌ها، علت تشدید عارضه باشد.

 

شباهت سوختگی تنه با سرمای زودرس

علائم آفتاب سوختگی تنه و سر شاخه، از جهاتی با خسارت‌های ناشی از سرمای زودرس پاییزه یا یخبندان‌های شدید در زمستان شباهت دارد. در هر دو مورد آلودگی سمت دار بوده و ریشه‌ها سالم هستند. اما سرمازدگی عمدتا در درختان جوان اتفاق می افتد، درحالی که آفتاب سوختگی بیشتر در در ختان مسن موجب خسارت می‌گردد. همچنین در سرمازدگی از بین رفتن پوست و متورق شدن آن عمدتاﹰ در ناحیه طوقه مشاهده می‌گردد، ولی در آفتاب سوختگی این آلودگی تا سر شاخه‌ها نیز ادامه مییابد. اثرات سرما و یخبندان‌های زمستان نیز روی تنه‌ها بی تاثیر نبوده و تنه ها را آسیب پذیرتر می‌نماید. البتهدر مواردی هر دو عامل ایجاد خسارت می‌کنند و تعیین سهم هریک دشوار است.

نکته مهم

کشاورزان عزیز باید توجه داشته باشند که عوامل زیادی می‌توانند باعث زرد شدن برگ و حتی ریزش میوه انار شوند ولی همه‌ی آن‌ها نمی‌توانند عاملشان تابش آفتاب باشد، عواملی هم چون پوسیدگی ریشه، نماتدهای ریشه‌ای، کمبود عناصر غذایی و… بنابراین باید تمام علائم را با دقت بررسی کنند و در صورتی که مشابه با تصاویر  و توضیحات فوق باشد نسبت به مبارزه با این عارضه در زمان مناسب بر روی درختانی که سالم هستند و جهت پیشگیری انجام دهند

سوسک چوبخوار انار

یکی از عوامل مهم در خشکی تنه و سرشاخه‌هاست. سوسک ها از بافت های نرم و نازک درخت تغذیه کرده و بر روی شاخه‌ها تخم می گذارد. تخم‌ها پس از تبدیل شدن به لارو، در تابستان تا پاییز در زیر پوست درخت زندگی کرده و فعالیت دارند

باعث تضعیف شاخه‌ها و تنه ها می شوند . در اثر شدت آلودگی در اثر فعالیت لاروها در طول فصل تابستان شاخه‌ها رفته رفته ضعیف شده و سبز خشک و یا زرد خشک خواهند شد . در شرایط عادی توسط حشرات دیگر مورد حمله قرار می‌گیرند . بهترین راه کار برای جلوگیری از گسترش آن ها انجام مدیریت صحیح و رعایت مسائل زراعی ، به ویژه رعایت دور آبیاری و بهداشت عمومی باغ است.

 

مبارزه با آفتاب سوختگی انار

  • بخش‌های خشک شده را در زمان مناسب ( اواخر پاییز و زمستان) هرس کرده و قسمت‌های بریده شده را با چسب هرس پوشش دهید تا از ورود عوامل بیماری‌زا جلوگیری شود
  •  رنگ آمیری تنه و سرشاخه‌ها بوسیله یک ماده سفید رنگ بی اثر، مثل گلسفید(نوعی رس) و آرد جو و یا تهیه ماده کائولن در فصل بهار و تابستان روشی مؤثر و مفید برای کنترل این عارضه می‌باشد. که قسمت‌های آفتاب‌گیر درخت را باید پوشش داد
  • همچنین می توان از ماده پوشش دهنده تجاری SEPIDAN که حاوی سم حشره‌کش هم هست استفاده کنید تا همزمان هم جلوی افتاب سوختگی را گرفته و هم حشرات آفات را کنترل کند
  • استفاده از توری های ضد آفتاب در درختان انار که به علت هزینه‌ی بالای راه اندازی در هر باغی قابل استفاده نیست.

 

 

منبع: شاکری، م.، م. اشکان و ز. زکیئی. ١٣۸۵. آفتاب سوختگی تنه و سرشاخه درختان انار و راه‌های کنترل آن. مجله علوم کشاورزی ایران

سایت گیاهپزشکی