کشت علوفه اسپرس

گیاه علوفه ای اسپرس چند ساله از خانواده بقولات یا ریشه مستقیم است که تا حدود 3 متر می‌رسد. ساقه این گیاه معمولا مستقیم و طول آن به 10 تا 100 سانتی متر می‌رسد. گلها صورتی یا قرمز و دارای رگه های پر رنگ سفید است. برگها به اندازه 15 تا 25 برگچه دارد که به صورت فشرده و طویل قرار گرفته اند.

اسپرس

گیاهان علوفه ای بخش زیادی از غذای مورد نیاز دام ها را تامین می‌کنند. کم شدن علوفه مراتع باعث افزایش اهمیت زراعت علوفه شده است. کشت و کار گیاهان علوفه ای مانند سایر گیاهان زراعی و تبدیل مراتع ضعیف به زراعت این گیاهان می‌تواند مشکل کمبود علوفه دام ها را برطرف کند. انتخاب ارقام پر محصول این کار را بهبود می‌بخشد. در آمریکا و استرالیا بیش از نیمی از همه سطوح زیر کشت و در کانادا نزدیک به 15 درصد زمین های کشاورزی و بخش بزرگی از دیگر زمین ها زیر کشت علوفه هستند. در کشور ما با کمبود علوفه روبرو هستیم و بخش زیادی از بودجه بخش کشاورزی صرف خرید علوفه دام از سایر کشورها می‌شود. علوفه اسپرس زراعی (Onobrychis Sativa) یکی از مهم ترین گیاهان علوفه ای است در این مقاله بررسی شده است.

اسپرس

تاریخچه اسپرس

این گیاه متعلق به خانواده بقولات است و از قرن ها پیش در اروپا، آسیا به عنوان علوفه کشت می‌شده است. از 1000 سال پیش در روسیه کشت می‌شد. 400 سال است که در کشورهای اروپایی کشت می‌شود.  مبدا اولیه اسپرس نواحی شرق مدیترانه و آسیایی شرقی است. اسپرس زراعی در بعضی مناطق مانند جنوب شرقی آسیا، سیبری و دامنه های قفقاز دیده شده است.

در فارسی اسپرس یا اسپیت و در انگلیسی کاه سالم (علف مقدس) و شبدر مقدس نامیده می‌شود و در مناطق مختلف کشور به نام های مختلف معروف است. در مازندران به اسپری، در فیروزکوه به یونجه ولایتی یا رسمی و در اراک و شازند هرنگل و کرنگل و در آذربایجان شرقی خشه معروف است.

گیاه شناسی اسپرس

گیاهی چند ساله از خانواده بقولات یا ریشه مستقیم است که تا حدود 3 متر می‌رسد. ساقه این گیاه معمولا مستقیم و طول آن به 10 تا 100 سانتی متر می‌رسد. گلها صورتی یا قرمز و دارای رگه های پر رنگ سفید است. برگها به اندازه 15 تا 25 برگچه دارد که به صورت فشرده و طویل قرار گرفته اند. میوه این گیاه غلاف دار ناشکوفا و شبیه عدس است که سطح خارجی آن مشبک و برجسته است. درون هر غلاف یک دانه منفرد قلوه ای شکل با سطح صاف به رنگ قهوه ای، زیتونی روشن یا تیره و به طول 3 میلی متر است که ناف در میانه و فرو رفتگی آن قرار دارد.

مزرعه اسپرس

اهمیت اسپرس

اسپرس گیاهی مقاوم به خشکی است و در مناطقی که بارندگی سالانه آن بیش از 300 میلی متر است به صورت دیم قابل کشت است. گیاه در طول دوره خشکی به حالت رکود می‌رود و ریشه آن می‌تواند رطوبت را از اعماق جذب نماید. چون رشد مجدد آن بعد از برداشت آهسته است همین عامل باعث مقاومت گیاه است.

علوفه تازه اسپرس نرم، آبدار، بسیار خوشخوراک، دارای پروتئین زیاد و مورد علاقه دام می‌باشد و بعضی معتقدند از علوفه یونجه خوشخوراک تر است. اسپرس دارای مواد معدنی به ویژه کلسیم فراوانی است و به همین علت حیوانات از این علوفه با رغبت تغذیه می کنند. ساقه آن حتی از یونجه مغذی تر می باشد بنابراین با وجود اینکه اصولا در یک شرایط مساوی از نظر مرحله رشد گیاه درصد برگ یونجه بیشتر از اسپرس است ولی دوام برگ اسپرس بیشتر می باشد.

اسپرس تنها گیاهی از تیره حبوبات است که چرای آزاد آن ایجاد نفخ در معده حیوان نمی‌کند و چرای مستقیم دام از این گیاه قبل از به گل رفتن سبب نفخ نمی شود. بنابراین می تواند همیشه مورد چرای دام قرار گیرد و این موضوع به خصوص در زمین های دیم جالب توجه است زیرا می‌توان در سال آیش زمین زمین دیم را زیر کشت این گیاه برد و از علوفه حاصله به صورت چراگاه استفاده نمود.

اسپرس را می توان در زمین هایی که قادر به تولید یونجه و شبدر نمی باشند کشت نمود و محصول رضایت بخشی به دست آورد. در زمینهای رسی، گچی و آهکی با دوام بوده و تنها گیاه زمین های آهکی، سنگلاخی و خشک آهکی می‌باشد.

تولید بذر در اسپرس آسانتر از یونجه است. اصولا بین ردیف های کاشت و میزان بذر کشت شده در واحد سطح دو عامل مهم در تولید بذر گیاهان علوفه ای بقولات می باشند و در یونجه کاهش تعداد گیاه در واحد سطح باعث افزایش میزان بذر می گردد ولی در اسپرس کاهش تعداد بوته در واحد سطح باعث افزایش عملکرد بذر نمی شود زیرا وضع قرار گرفتن گل ها در اسپرس با یونجه متفاوت است. حرارت زیاد و برداشت بیش از حد مجاز باعث می‌شود که گیاه قادر به فتوسنتز کافی و ذخیره کربوهیدرات برای گذراندن شرایط نا مساعد نباشد که باعث از بین رفتن اسپرس می‌گردد. به رغم این ظرفیت فتوسنتزی برگهای تکی در اسپرس از گیاه یونجه در حال رشد کمتر است. اسپرس دیرتر از یونجه به شاخص سطح برگ بالاتر می‌رسد و این عامل باعث می‌شود که گیاه اسپرس در بهره برداری از نور خورشید از کارایی کمتری نسبت به یونجه دارد.

خاک مناسب برای رشد اسپرس

بهترین خاک برای گیاه اسپرس زمین های لمونی نسبتا خشک و عمیق هستند. زمین های سنگین و مرطوب برای کشت این گیاه مناسب است. اسپرس در اراضی آهکی، خشک و نسبتا سبک به خوبی رشد می‌کند و در زمین هایی زه دار که دارای سطح بالای آب زیر زمینی هسستند و زمین های شور و اسیدی محصول خوبی تولید نمی‌کنند. به دلیل اینکه اکثر خاکهای ایران آهکی هستند برای کشت اسپرس مناسب هستند.

دمای مناسب برای کشت اسپرس

دمای لازم برای کشت بذر اسپرس 18 تا 27 درجه سانتی گراد است.

آب مورد نیاز برای رشد اسپرس

آبیاری اسپرس مانند یونجه است با این تفاوت که اسپرس خشکی مقاوم تر است و نیاز آبی اسپرس کمتر از یونجه است. اسپرس به آبیاری فراوان حساس است زیرا باعث گسترش بیماری های پوسیدگی می‌شود.

آماده کردن زمین برای کشت اسپرس

در کشت بهاره انجام شخم پاییزه عمیق به عمق 25 تا 30 سانتی متر بسته به ساختمان خاک لازم است. در بهار یکی دو هفته قبل از کشت از 40 تا 50 تن کود دامی پوسیده در زمین پخش کرده و در جهت عمود بر شخم دیسک دندانه یا پنجه زده می‌شود. آخرین مرحله تسطیح زمین دادن کودهای شیمیایی و بذر کاری است. در کشت پاییزه هم مراحل آماده سازی بستر کشت ببه همین ترتیب است. بستر مناسب باید دارای خاک نرم و با خاکدانه است.

کشت اسپرس

به دو صورت دستی یا ماشینی کاشته می‌شود که هر دو روش برای کشت دیم یا آبیاری قابل استفاده است. کاشت اسپرس به دو روش متراکم و فاصله دار انجام می‌شود. اسپرس قابل نشا کاری 6 هفته بعد از کاشت بذر در گلدان ها هم است. تراکم مناسب 10 بوته در هر متر مربع است.

تاریخ کشت علوفه اسپرس

کاشت با توجه به آب و هوای منطقه متفاوت است. در ایران اسپرس به صورت بهاره و پاییزه قابل کشت است. در پاییز قبل از فرا رسیدن سرمای زمستان و یخبندان گیاه به مرحله 2 تا 4 برگی رسیده و در بهار هم احتمال یخبندان زمین نباشد. اسپرس به سرما مقاوم است به همین دلیل مناطق مهم کشت و کار اسپرس مانند اردبیل، کردستان، شهرکرد، آذربایجان شرقی و غربی، اصفهان، دماوند، فیروزکوه، قزوین، زنجان و طالقان هستند. در مناطق گرمسیری زمان مناسب کاشت در زمستان است تا از حداکثر نزولات جوی استفاده شود. در مناطق سردسیر کشت بهاره بهتر است.

میزان بذر مورد نیاز برای کشت اسپرس

عمق مناسب برای کشت نباتات مرتعی 1 تا 2 سانتی متر است و میزان بذر در شرایط دیم 30 کیلو گرم و در شرایط آبیاری 50 کیلو گرم در هکتار است.

کوددهی مناسب برای کشت اسپرس

در کشت گیاهان علوفه ای خانواده بقولات مصرف کودهای شیمیایی ازته توصیه نمی‌شود ولی چون باکتری هایی که در گره های ریشه اسپرس به صورت همزیست زندگی می‌کنند فعال نیستند و عمر این گره ها کوتاه است مصرف متعادل کودهای ازته قابل توصیه است. در سال اول قبل از کشت 200 تا 250 کیلو گرم کود فسفات آمونیوم- 150 کیلو گرم پتاس و 50 تا 100 کیلو گرم اوره به عنوان استارتر به خاک اضافه می‌شود. بعد از هر چین 50 کیلو گرم کود اوره به خاک اضافه می‌شود.

دانلود اپلیکیشن امداد کشاورز

دانلود اپلیکیشن امداد کشاورز

مشاوره رایگان کشاورزی، کشاورزی هوشمند، مشاوره تلفنی کشاورزی، آفت، بیماری، کود، بذر، سم، زراعت، باغداری، زنبورداری، دام، طیور، آبزیان، پرورش قارچ، ماشین آلات، خرید و فروش، محصولات و نهاده‌های کشاورزی، زعفران، پسته، گیاهان دارویی، گاو، گوسفند، میگو، مشاوره رایگان، کشاورزی نوین، کشاورزی آنلاین، کشاورزی مدرن، کارشناس کشاورزی، اخبار کشاورزی، دانلود اپلیکیشن کشاورزی، اپلیکیشن کشاورزی، اپلیکشن آفات و بیماری‌ها، مشاوره رایگان با کارشناس کشاورزی، نرم افزار کشاورزی

منبع

کاشت-داشت-برداشت اسپرس- مهندس صادق مهاجر، هومن قدس


منبع : کاشت-داشت-برداشت اسپرس- مهندس صادق مهاجر، هومن قدس
تاریخ مطلب : ۱۳۹۸/۱۱/۰۶