نکات مهم آبیاری سویا

سویا یکی از منابع مهم تامین پروتئین و روغن تغذیه انسان و دام است. گیاهی گرمسیری است و با توجه به اینکه تولید عملکرد قابل قبول آن بسیار مهم است باید به آبیاری آن توجه زیادی شود.

آبیاری سویا

سويا يكي از مهمترين گياهان براي توليد روغن (36%)پروتئين(18%) و كربوهيدرات (20%) در جهان بـوده و تقريبـاً در سراسـر دنيـا بـراي مـصارف انسان، دام و كارخانجات كاشته می‌شود. توليد جهاني سـويا 7/210 ميليـون تن در سطحي به مساحت 27/96 ميليون هكتار است.

آب و هوای مناسب برای کشت سویا

گیاه سویا در شرايط مختلف و به صورت ديم، آبي و يا آبياري تكميلـي كشت مي‌شود. سويا در شرايط اقليمي گرم و نيمه گرم رشد نمـوده و نـسبتاً به درجه حرارتهاي پايين و خيلي بالا مقاوم بـوده امـا سـرعت رشـد آن در درجه حرارت بالاتر از 35 درجة سانتي‌گراد و كمتر از 18 درجة سـانتي‌گـراد كاهش مي‌يابد. حداقل درجه حرارت براي رشد 10 و براي توليد 15 درجـة سانتي‌گراد است. فواصل رديفها در سويا بين 50 تا 80 سـانتي متـر متغيـر است. در مناطق خشك كه امكان آبياري سويا در تمام فصل وجود دارد بهتـر است فواصل را كمتر و در مناطق مرطوب بايد فواصل رديـف هـا را بيـشتر در نظر گرفت. بدليل اينكه فواصل كم رديـف هـا بـه همـراه آبيـاري در منـاطق مرطوب كه به طور طبيعي رشد رويشي زيادي دارند و عدم هوادهي مناسـب در محيط داخلي رديفها شرايط مناسـب بـراي رشـد آفـات و بيمـاريهـا را فراهم مي‌كند. دوره رشد سويا حدوداً بين 100 تا 130 روز مي‌باشد. سـويا اغلب در تناوب با گياهاني نظير پنبه، ذرت و سورگوم رشد مي‌نمايد. در انواع بافت خاك به جزء خاك خيلي سبك قابل كشت اسـت. بهتـرين PH خـاك براي رشد مناسب گياه در حدود 6 تا 5/6 ، آب زيرزميني كم عمـق در طـي مراحل رشد خصوصاً اوايل گلدهي خسارت زيادي به گياه مي‌زند. گياه بـه آب ماندگي حساس اما به شوري خاك نسبتاً متحمـل اسـت. آسـتانه تحمـل بـه شوري خاك در سويا حدود 5/5 دسي زيمـنس بـر متـر ولـي بعـد از آسـتانه عملكرد گياه با شيب نسبتاً زيادي كاهش يافته، به طوري كه در شوري خاك 8 دسي زيمنس بر متر عملكرد گياه 50 درصد كـاهش مـي‌يابـد. محـدوديت شديد منابع آبي قابل استحصال از يك طرف و كـاربرد عمـده منـابع موجـود آبيـاري در بخـش كـشاورزي بـراي توليـد بيشتر از طـرف ديگـر، اهميـت برنامه ريزي آبياري براي استفاده بهينه از منابع آبي بسيار با اهميت است.

به جز گياهان زمستانه در بعضي از نقاط كشوركه نياز آبـي آنهـا تـا انـدازه اي منطبق بر الگوي توزيع بارندگي در كشور مي‌باشد، امكان كـشت ديـم بـراي بسياري از محصولات زراعـي در كـشور وجـود نـدارد. آبياري قـادر اسـت عملكـرد سویا را تـا 2 برابـر نـسبت بـه شرايطي كه آبياري نشود، افزايش دهد.

آبیاری سویا

مراحل رشدی سویا

مرحله رويشي كه حدوداً 40 تـا 60 روز از زمـان كاشـت طـول ميكشد، به دو زير مرحله به شرح زير تقسيم بندي ميگردد: كاشت تا ظهور گياه (حدود 7 تا 14 روز پس از كاشت) - ظهور تا گلدهي (30 تا 35 روز)

مرحله زايشي شامل ظهور اولين گل تا انتهاي رسيدن گياه

شروع گلدهی

گلدهي كامل

شروع غلاف دهي

توسعه و كامل شـدن غـلاف

شروع دانه بستن

شروع رسيدن دانه

رسيدن كامل دانه

واکنش سویا به آب در مراحل مختلف رشد

به طور كلي آبياري يا باران زياد در مراحل اوليه رشد گياه باعث افـزايش رشد اندام هاي رويشي گياه شده و توقع گياه به آب و مواد غـذايي را افـزايش داده و نه تنها در عملكرد افزايشي ايجاد نكـرده بلكـه در مـواردي منجـر بـه كاهش عملكرد مي‌شود. سويا بيشترين حجـم آب را در دوران رشـد زايـشي مصرف مي‌كند (حـدود 60 تـا 70 درصـد كـل آب مـصرفي در يـك فـصل). حساس ترين مرحله رشد سويا به آب براي ارقام رشد نا محدود مرحله توسعه غلاف و پر كردن دانـه و بـراي ارقـام رشـد محـدود دوران شروع گلدهي است. در صورتي كه خـاك سـبك باشـد در مرحلـه گلدهي ارقام رشد نامحدود نياز بـه آبيـاري دارد. هـمچنـين در خـاكهـاي سنگين در شرايط آب و هوايي خشك بايد در مرحله گلدهي نيز اين ارقام را آبياري نمود. اگر آبياري در مرحله گلدهي انجام شود، پـس از آن بـراي پـر كردن دانه ضروري است تا آب در اختيار گياه قـرار گيـرد. آبيـاري در دوران گلدهي تعداد دانه در گياه را افزايش مـي‌دهـد. هرگونـه تـنش آبـي پـس از گلدهي باعث كاهش انـدازه دانـه شـده و نـسبت بـه شـرايطي كـه آبيـاري نمي‌گردد، سودمندي ندارد. معمولاً تعداد گلهاي توليـدي سـويا نـسبت بـه تعداد غلافهاي توليد شده بيشتر است. بنابراين افت تعداد كمي از گلها بـا تنش سبك در دوران ابتدايي رشد زايـشي در تولید كـل سـويا نقـش مهمی ندارد.

دانه سویا

تنش آبی در سویا

تنش آبي در مرحله گـلدهـي و غـلافدهـي سویا باعـث عقيم شدن گلها، در مرحله توسعه غلاف و اوايل پر شدن دانه باعـث كـاهش تعداد دانه و در مرحله پر شدن دانه باعث كوچك شدن اندازه دانه مـي‌شـود. تعداد غلاف و تعداد دانه در غلاف اجزء اصـلي عملكـرد سـويا محـسوب مي‌شوند و نسبت به آب نيز حساسيت زيادي دارند.

تنش در مرحله گلدهي اگر چه در تعداد گل تاثير مي‌گذارد ولـي در تعـداد دانه در غلاف و وزن دانه تاثير قابل توجه اي ندارد. در صورتي كه وقـوع تـنش در مرحله توسعه غلاف و شروع دانه بستن اتفاق بيافتد، به دليل اينكه تعـداد دانه در داخل غلاف (جزء اصلي عملكرد) حساسيت زيادي به كـم آبـي دارد و فرصتي براي جبران نخواهد داشت، در نتيجه عملكرد بشدت تحت تاثير قرار مي‌گيرد. به همين دليل تنش آبي در مرحله گلدهي نسبت به مرحله توسعه غلاف سودمندي بهتري دارد.

آبیاری سویا در مراحا مختلف

به طور كلي در خاكهاي سبك در مرحله گلدهي تا عمـق 60 سانتيمتري خاك در مرحله طويل تر شدن غلاف و مرحله پر شـدن دانه تا عمـق 90 سـانتي متـري خـاك، نبايـد بـيش از 50 درصـد رطوبت قابل استفاده خاك تخليه شود. توصـيه می‌شود كـه برنامـه ريـزي آبياري سويا براي خاكهاي متوسط تا سنگين با ريشه هاي عميق بـر مبناي مرحله رشد و براي خاكهاي سبك و ريشه هاي سطحي بر مبناي 50 درصد تخليه رطوبت قابل دسترس صورت گيرد. به طور كلـي برنامـه ريـزي آبيـاري سويا بر اساس مرحله رشد سویا براي شرايط اقليمي معمول ( نرمال) رضـايت بخش و براي شرايط غير معمول آب و هوايي به دليـل عـدم انعطـاف پـذيري سودمندي كمي دارد.

آخرین آبیاری سویا

تصميم گيري براي قطع آخرين آبياري براي كشاورزان بسيار مهم اسـت. بايد دقت شود كه رطوبت خاك براي توسعه كامل دانه هـا بـراي جلـوگيري از كاهش عملكرد مناسب باشد. به طور كلي هرگـاه 50 درصـد غـلاف هـا داراي دانه هاي موثر براي عملكرد باشند  و در خاك رطوبت مناسـب بـراي ادامه رشد در دسترس باشد، ميتوان آبياري را قطع كرد. اما اگر خاك خشك باشد يك آبياري ديگر براي دريافت حداكثر عملكرد نياز است . براي تشخيص كافي بودن رطوبت خاك براي تكميل رشد دانه هـا از روش لمسي مي‌تـوان نمونه هايي از خاك تا عمق توسعه ريشه از چنـد نقطـه از مزرعـه را برداشـت نموده و اگر اين نمونه ها به سادگي در دست به صورت نـوار باريـك يـا گلولـه تبديل شوند نشانه رطوبت مناسب در خاك مي‌باشد.

مقدار آب مورد نیاز سویا

آب مورد نياز سويا بسته به شرايط مختلف اقليمي و طـول دوره رشـد از 400 تا 550 ميلي متر در طي فصل متغير است. به طور كلـي گيـاه سـويا در دوران رشد رويشي (ظهور و سبزينه اي) و رسيدن بـه حـداقلِ آب، نيـاز دارد(حدود 2 تا 3 میلی متر در روز). در دوران گلدهي، توسعه غـلاف و پـر كـردن دانه سویا به ترتيب برابر 5-4 ،7-5 و 5-4 ميلي متر در روز آب نياز دارد.

منبع

برنامه ریزی آبیاری سویا- علیرضا کیانی- 1389


منبع : امداد کشاورز
تاریخ مطلب : ۱۳۹۸/۱۲/۲۴