معرفی نژادهای بومی ایرانی

بز از جمله اولين حيواناتي است كه به دست انسان اهلي شده و با توجه به شواهد و قرائن موجود منشأ اهلي شدن اين دام را كشور ايـران مـي داننـد . بـر اسـاس برخـي گزارشات، تاريخ اهلي شدن بز در ايران به حدود 7000 تا 9000 سـال قبـل از مـيلاد تخمين زده مي‌شود.

تاریخچه بز و اهمیت آن

بز از جمله اولين حيواناتي است كه به دست انسان اهلي شده و با توجه به شواهد و قرائن موجود منشأ اهلي شدن اين دام را كشور ايـران مـي داننـد . بـر اسـاس برخـي گزارشات، تاريخ اهلي شدن بز در ايران به حدود 7000 تا 9000 سـال قبـل از مـيلاد تخمين زده مي‌شود. ويژگيهاي ارزشمند اين دام مثل چند منظوره بودن (توليد شير، گوشت و الياف)، مقاومت بالا در برابر شرايط سخت محيطي، قـانع بـودن، تغذيـه از مواد خشبي كمارزش مثل سرشاخه ها و بوته زارها كه براي دام هاي ديگرقابل استفاده نيست و در نهايت هزينه پايين نگهداري در مقايسه با سـاير دام هـا سـبب شـده اسـت انسان به اين حيوان توجه خاص نموده و همواره به پرورش آن به عنوان يك حيـوان مفيد و پربازده مشغول باشد. بز در كشور همواره به همراه گله هاي گوسفند پـرورش داده شده و از آن به عنوان جلودار گله نام برده ميشود. اكثر پرورش دهندگان گله هاي خالص بز، از وضع مالي مناسبي نسبت به ساير اقشار مـردم برخـوردار نبـوده به طوريكه آن را گاو فقرا ناميـده انـد . در حـال حاضـر حـدود 20 ميليـون رأس بـز در كشور وجود دارد كه بالغ بر 30 توده ژنتيكـي را تشـكيل داده و در تمـامي اسـتان هـا پراكنده شده اند. توليد ساليانه گوشت بز در كشور حدود 100 هزار تن بـوده و بـيش از 600 هزار تن شير نيز از اين دام توليد شده كـه بـيش تـر بـه فـرآورده هـاي لبنيـاتي تبديل گرديده و به مصرف مردم مي‌رسد.

ورود دام هاي اصلاح شده خارجي در سـاليان اخيـر بـه دليـل توليـد بـالا سـبب كم توجهي و گاهاً بي توجهي و در مواردي حـذف تـوده هـاي بـومي كشـور شـده و علاوه بر آن تلاقي هاي بدون برنامه و كنترل نشده سبب گرديده تا خلـوص دام هـاي بومي در موارد زيادي از بين برود. بز از جمله دامهاي بومي اسـت كـه در مقايسـه بـا ساير توده هاي بومي مثل گاو و گوسـفند كـم تـر در برنامـه هـاي تلاقـي گـري مـورد استفاده قرار گرفته است و لذا لازم است هرچه زودتر براي حفظ و نگهداري از اين توده هاي بومي با ارزش اقدامات مؤثري صورت پذيرد. اگرچه تاكنون براي معرفـي بزهاي بومي كشور اقدامات قابل توجهي صورت گرفته و اسناد با ارزشي منتشر شده است، ولي در اغلب اين منابع، تعداد توده هاي معرفي شـده فقـط بخشـي از آن هـا را بيان نموده است. بنابراين مجموعه حاضر با هدف معرفي توده هاي ژنتيكـي بـز بـومي در استانهاي مختلف كشور در قالبي يكسان، تهيه و تدوين شده است. اميد است كه گامي هرچند كوچك ولي اثربخش براي معرفي اجمالي ايـن دام بـومي و بـا ارزش كشور باشد.

معرفی بزهای بومی ایران

نژاد بز مهابادی

ويژگيهاي ظاهري بز مهابادي

 جثه اي بزرگ دارد وبه رنگهاي مختلفي ديـده مـي شـود. امـا رنـگ غالب آن سفيد و يا سياه همراه با لكه هاي سفيد مي‌باشد. اين توده ژنتيكي نسـبت بـه بيماريهـا و شـرايط سـخت آب و هـوايي مقـاوم اسـت. بـز مهابـادي داراي درصـد دوقلوزايي بيشتري نسبت به گوسفندان محلي مي‌باشد.

موارد استفاده توليدات بزها

به طور عمده جهت استفاده از شير و گوشت نگهـداري مـي شـوند . پـرورش دهندگان، از شير بز براي توليد لبنيات مانند پنير، كره و غيره اسـتفاده مـي‌كننـد كـه نقش بسـز ائي در تغذيـه خانوارهـا دارنـد. از شـير بـز حـدود 6 مـاه در سـال اسـتفاده مي‌شود.

مناطق پراكنش جغرافيايي بز مهابادي

در جنوب استان آذربايجان غربي و در شهرستانهاي مهاباد، پيرانشـهر و سردشت وجود دارد. بز مهابادي در روستاهاي اين مناطق توأم با گله هاي گوسفند پرورش داده مي‌شود.

بز مهابادی

نژاد بز خلخالی

ويژگيهاي ظاهري بز خلخالي

داراي تنوع رنگ زيادي (12 نوع رنگ) است ولـي رنـگ غالـب آن سياه يكدست و يا سياه و سفيد مي‌باشد. رنگهاي ديگر بـدون اسـتثناء داراي زمينـه سياه مي‌باشد. ايـن بـز داراي جثـه اي متوسـط و چابـك بـوده و قـدرت راهپيمـايي و استعداد چراي بالايي در مناطق كوهستاني دارد.

بز خلخالی

نژاد مهابادی استان اصفهان- اردستان

ويژگيهاي ظاهري توده ژنتيكي امروزي اكثراً به رنگ سياه با موهاي بلند مي‌باشد كه از موهـاي آن براي بافت سياه چادر استفاده مي‌شود. ايـن بـز حيـواني چابـك و زرنـگ بـا جثـه اي كوچك بوده و داراي سر مثلثي شكل با دو خط سفيد در پيشاني اسـت كـه از كنـار پوزه شروع شده و تا زير چشم ادامه مي يابد. همچنين اين خط سفيد از زير شكم تـا زير دم امتداد دارد. انتهاي دست و پاها هم سفيد رنگ است. عموماً شـاخ در هـر دو جنس ملاحظه مي‌شود. اما بعضاً در ماده ها شاخ مشاهده نمـي شـود. گـردن كوتـاه و پوشيده از كرك و تمامي بدن پوشيده از الياف پوششـي، پشـت تقريبـاً صـاف، پاهـا كوتاه و باريك مي‌باشد.

مهابادی اردستان

نژاد بز سیاه بوشهری

ويژگيهاي ظاهري

الياف پوششي اين بز اغلب بـه رنـگ سـياه خـالص بـوده و داراي پوشـش مـويي بلندي مي‌باشد كه نسبت به شرايط آب و هوايي اسـتان بوشـهر كـاملاً سـازگار شـده است. البته طول پوشش مويي آن بـا توجـه بـه منـاطق مختلـف اسـتان، ممكـن اسـت متفاوت باشد. اين بز حيواني چابك و زرنگ با جثه اي متوسط و پاهاي كوتـاه می باشد. صورت اين بـز بـدون پوشـش و بـا كمـي پوشـش در قسـمت پيشـاني اسـت و گوشها صاف هستند. حدود 95 درصد مادهها و 96 درصد نرها شاخدار مـي باشـند. همچنين، 92 درصد ماده ها و 94 درصد نرها داراي ريش هستند. گـردن اغلـب بزهـا كوتاه بوده و به همراه پاها، زير شكم و تمامي بدن، پوشيده از الياف است.

بز سیاه بوشهری

نژاد بز عدني در استان بوشهر

 تاريخچه پرورش بز عدني

 احتمالاً از زماني كه كشورهاي مستعمره اروپايي در خليج فارس حضور پيدا كردند به استان بوشهر وارد شد. اين بز در مناطق ساحلي كه داراي آب و هواي گرم و مرطوب است به راحتي سازگار شده و توانسته است با قابليت مانـدگاري بـالا و توليد شير مطلوب، بومي اين استان شود. اين بز طي نسلهاي متمـادي تحـت تـأثير انتخاب طبيعي و مصنوعي پرورش يافته است. در اصطلاح محلي، اين بز بـا نـام هـاي عدنانی، خارگي و گیسي نيز شناخته ميشود. مناطق پراكنش جغرافيايي اين بز فقط در استان بوشهر وجود دارد و بيشتر در مناطق ساحلي از بندر گناوه تا بندر عسلويه مشاهده شده و هرچه به طرف ارتفاعـات كوهسـتاني اسـتان نزديـك تـر مي‌شويم به علت افزايش خشكي هوا و كـاهش رطوبـت، از پـراكنش ايـن اكوتيـپ كاسته مي‌شود.

بز عدنانی

منبع

معرفی بزهای بومی ایران-دکتر نارد پاپیدکتر فرهاد میرزایی


منبع : معرفی بزهای بومی ایران-دکتر نارد پاپی- دکتر فرهاد میرزایی
تاریخ مطلب : ۱۳۹۹/۰۱/۰۳