مراحل کاشت زعفران

گیاه زعفران گرانبهاترین گیاهان زراعی و یکی از با ارزش ترین گیاهان ادویه‌اي و دارویی می‌باشد. زعفران متعلق به خانواده زنبقیان می‌باشد. زعفران گیاهی زمستانه است که تقریبا تمامی مراحل رشد خود را در پاییز و زمستان سپري می‌کند و اگر چه از نظر گیاهشناسی گیاهی یک ساله می‌باشد، اما به دلیل تولید بنه و عدم نیاز به کاشت بنه در هر سال، گیاهی چندساله محسوب می‌شود.

گیاه زعفران گرانبهاترین گیاهان زراعی و یکی از با ارزش ترین گیاهان ادویه‌اي و دارویی می‌باشد. زعفران متعلق به خانواده زنبقیان می‌باشد. زعفران گیاهی زمستانه است که تقریبا تمامی مراحل رشد خود را در پاییز و زمستان سپري می‌کند و اگر چه از نظر گیاهشناسی گیاهی یک ساله می‌باشد، اما به دلیل تولید بنه و عدم نیاز به کاشت بنه در هر سال، گیاهی چندساله محسوب می‌شود. طول عمر هر مزرعه زعفران، حداقل 5 سال و حداکثر 12 سال می‌باشد. بعضی از کشاورزان، مزرعه زعفران را تا بیش از 20 سال نیز نگهداري می‌کنند. ین گیاه علفـی، بـدون سـاقه و داراي پیاز اسـت و پیاز آن از نـوع کُـرم (Corm) و بر خلاف پیاز خوراکی که از یک ساقه محصور در بـرگ هـاي اندوخته اي تشکیل شده است، پیاز زعفران یک ساقه زیرزمینی مدور، سخت، گوشـت دار و تـوپر بوده که از پوسته‌هاي فیبـري قهـوه اي رنگ پوشیده شـده اسـت. این ساقه هاي زیرزمینی در اصطلاح باغبانی پداژه و در گیاهشناسی به بنه نیز معروف است.

هر پیاز بسته به زمان آبیاري قبل، بعد و یا همزمان با گلدهی، 6 تا 9 برگ باریک مانند بـرگ علف هاي چمنی تولید می‌کند. در قسمت فوقانی کورم، بسته به درشـتی آن 4 – 1 جوانه رأسی، یک و بندرت دو تا سه گل به رنگ بنفش ظاهر می‌شود. ارتفاع زعفـران 10 تا 15 سانتی متر است. مجموعه برگ ها و گل ها در داخل یک پوشـش نـازك و سفید رنگ به نام چمچه (Spathe) که از روي پداژه می‌روید، قرار دارد. چمچه اولین اندامی است که سطح خاك را شکافته و از آن بیرون می‌آید.

از قسمت تخمدان، خامـه بار یـک و بلنـدي بـه رنگ زرد روشن به طول 7 تا 10 سانتی متر خارج می‌گردد و در انتها بـه سـه کلالـه بوقی شکل به رنگ قرمز عنابی که طول هر رشته 2 تا 3 سانتی متر است خـتم مـی‌شود. این سه کلاله پس از خشک شدن، زعفران تجاري را تشکیل می‌دهند که معطر و داراي بوي تند و طعمی تلخ است. تعداد برگهاي هر پداژه که داخل یـک چمچـه قرار دارد، بین 3 تا 20 عدد و طول برگها 19 تا 60 سانتیمتر و عرض آنها بین 3 تا 6 میلیمتر است. تکثیر زعفران به وسیله پیاز توپر (corm) انجام می‌شود.

عملیات کاشت زعفران

زعفران خاك هاي نرم بـا نفوذپذیري خوب که حاوي کلسیم و مواد آلی باشند را ترجیح می‌دهد. زمـین زعفـران باید داراي بافت متوسط و یا متمایل به سبک، به نسبت عمیق، فاقد سـنگ ریـزه، بـدون علفهاي هرز و داراي زهکش طبیعی باشد. زمین زعفران باید قبل از کشت یـک بـار در زمستان و بار دیگر در اواخر تابسـتان شـخم عمیـق بـه عمـق 40 سـانتی متـر زده شـود.

یکی از ویژگی هاي منحصر به فرد زعفران آن است که گـل آن قبـل از هـر اندام هوایی دیگري ظاهر می شود و پس از ظهور گل ، بـرگ هـا خـارج مـی شـوند (البته این امر به رعایت زمان مناسب آبیاري مزرعـه زعفـران بسـتگی دارد. چنانچـه آبیاري زعفران زودتر از موعد انجام شـود، بـرگ هـا همزمـان بـا گـل ظـاهر شـده و برداشت زعفران با مشکل همراه خواهد شد). از دیگر ویژگی هـاي زعفـران آن اسـت که با رشد پیازهاي دختري بر روي پیازهاي مادري، بتدریج پیـاز مـادري مسـتهلک شده و همزمان ریشه‌هاي آن نیز غیر فعال شده، از بین می‌رونـد. در اواخـر دي مـاه، ارتباط پیاز با خاك از طریق ریشه قطع می‌شود.

انتخاب پیاز زعفران

انتخاب پیاز زعفران یکی از مسـائل مهم در زراعت زعفران است. پیاز زعفران باید سالم و قوي باشد و از مـزارع جـوان 3 تا 4 ساله به وزن حداقل 8-5 گرم انتخاب شود. چنانچه پیـاز هاي کوچـک و ضعیف کاشته شوند، عملکرد زعفران در سال ابتدایی به مقدار زیادي کاهش خواهـد یافت.

زعفران

انتخاب زمین زعفران

زعفران گیاهی است که از طریق پیاز تکثیر می‌شود. هر چقدر پیاز تولید شده درشت تر باشد گل  آوري و تعداد گل آن نیز افزایش می‌یابد. از آنجاکه خاك جایگاه استقرار و رشد و نمو پیاز می‌باشد لذا خاك محل کاشت زعفران باید به گونه‌اي باشد که کمترین مقاومت را در مقابل رشد پیاز ایجاد کند. لذا خاكهاي خیلی سنگین براي کاشت زعفران مناسب نمی‌باشند. همچنین خاكهاي بسیار سبک به دلیل ضعف ذاتی حاصلخیزي و عدم توانایی حفظ آب و رطوبت کافی، براي رشد زعفران چندان مناسب نمی‌باشند. ماده آلی یکی از اجزاء مهم خاك می‌باشد و بالا بودن ماده آلی خاك به بهبود رشد گیاه کمک زیادي خواهد کرد. لذا براي کشت زعفران باید زمینی انتخاب شود که خاك آن فاقد شوري بوده و بافت متوسط با زهکشی مناسب داشته باشد و داراي بیشترین ماده آلی باشد. زعفران گیاهی کلسیم دوست می باشد، بنابراین خاك داراي آهک تا 15 درصد نیز مناسب است. باید توجه نمود که زمین محل کاشت زعفران در لایه سطحی فاقد سخت لایه باشد تا از ایجاد شرایط ماندابی جلوگیري شود. پس از انتخاب زمین با توجه به معیارهاي ذکر شده بالا باید زمین را بخوبی براي کشت زعفران آماده کرد. همزمان از خاك مزرعه می بایست نمونه مرکب تهیه و به آزمایشگاه ارسال شود تا خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاك تعیین شود. آب مورد استفاده نیز براي تعیین کیفیت و ویژگی هاي هیدروشیمیائی می بایست مورد تجزیه قرار گیرد.

کشت زعفران

زمین مورد نظر براي کشت زعفران را باید حداقل شش ماه قبـل شـخم زد. شخم زدن زمین در این زمان باعث نفوذ بهتر بارندگی هـاي زمسـتان و بهـار در خاك می‌شود و به پوکی خاك کمک می کند. پس از قطع بارندگی هاي بهاره، بهتر است با زدن دیسک، لوله هاي مؤیین را خراب کرد تـا از تبخیـر رطوبـت از خـاك جلوگیري شود. یک ماه قبل از کشت می بایست حدود 40 تا 70 تن در هکتـار کـود دامی پوسیده (کمپوست شده) در سطح خاك پخـش نمـوده و بـا دیسـک بـا خـاك مخلوط گردد. با توجه به تجزیه خاك و آب، همزمان لازم اسـت تـا کودهـاي حـاوي فسفر، پتاسیم، آهن و روي مورد نیاز به خاك اضافه شود. باید توجه کرد کـه در ا یـن مرحله، از مصرف کود اوره یا کودهاي نیتروژنی دیگر خودداري گردد. زیـرا مصـرف این کودها باعث تغییر نسبت کربن به نیتروژن شده، منجر به تجزیه سریع ماده آلـی خاك می شود و عمر بقاي ماده آلی خاك را کم می کند. کودهاي نیتروژنی (ازته) را می توان به صورت سرك مصرف نمود.

مصرف کود در زراعت زعفران

ماده آلی، خاك را پوك می‌کند و انتقال آب و هوا را به داخل خاك تسهیل می‌نماید. ماده آلی کافی در خاك، از مقاومـت خـاك در برابر رشد پیاز زعفران می‌کاهد و باعث بزرگ شدن پیاز زعفـران می‌شـود. در این شرایط، زعفران به خوبی رشد می‌کند و توان گل آوري آن افزایش می‌یابد. مسئله مهم در استفاده از کودهاي آلی، مصرف کودهاي آلی کمپوست شده است. مصرف هر گونه کود دامی خام در زراعت زعفران ممنوع می باشد. بهترین کود دامی براي زعفران کود گاوي است. کود دامی باید قبل از استفاده در مزرعه به خوبی عمل آوري و کمپوست شده باشد و عاري از هر گونه علف هرز و نماتد باشد. حداقل هر دو سال یک بار مقدار 40 -30 تن در هکتار کود حیوانی پوسیده در مزارع زعفران استفاده شود.

منبع

مدیریت تغذیه گیاه در زعفران- حمیدرضا ذبیحی-1397


منبع : مدیریت تغذیه گیاه در زعفران- حمیدرضا ذبیحی-1397
تاریخ مطلب : ۱۳۹۹/۰۶/۳۱