تولید گیاه دارویی اسطوخودوس

اسـطوخودوس گیاهـی اســت دارویـی و زینتــی، چندسـاله و خشـبی، همیشه ســبز، دارای ســاقه چوبـی و بوته ای شــکل کــه در زمین هــای آهکـی زیــاد دیــده می‌شــود.

دستورالعمل فنی تولید اسطوخودوس

تنش هـا (خشکی و شوری) از جملـه عوامــل محدود کننـده عملکـرد محصـولات در سراســر جهــان به ‏شـمار می‌رونــد. در ایــن میــان، ایــران نیــز بــا داشـتن اقلیمـی گـرم و خشـک، بـا ایـن مشـکل اساسـی در بخـش کشـاورزی رو به روسـت. بنابرایـن به منظـور اسـتفاده بهینـه از ایـن اراضـی و منابـع خشـک و شـور، انتخـاب گیاهـان چند منظـوره بـا تحمـل بـالا بـه تنش شـوری و خشـکی می‌توانــد یــک رویکــرد مهــم اصلاحی به حسـاب آیــد. اســطوخودوس علاوه بـر خـواص دارویـی، بـا داشـتن ژن متحمـل بـه تنش های خشـکی و شـوری، گیاهـان زینتـی مناسـبی بـرای کشـت در فضـای سـبز هسـتند.

 مشخصات گیاه اسطوخودوس

 اسـطوخودوس گیاهــی اســت دارویــی و زینتــی، چندسـاله و خشـبی، همیشه ســبز، دارای ســاقه چوبــی و بوته ای شــکل کــه در زمین هــای آهکــی زیــاد دیــده می‌شــود.

خواص دارویی اسطوخودوس

اسـطوخودوس دارای طبـع گرم و خشـک اسـت و از فراورده هـای معطر گياهی مـورد اسـتفاده در طـب سـنتی ايـران اسـت کـه اثـرات آرامبخشـی و ضـد درد آن مـورد توجه دانشـمندانی همچـون رازی و بوعلی سينا اسـت. همچنیـن مصــرف دو بــار در روز جوشــانده انــدام هوایــی خشک شده اســطوخودوس بــه درمــان افســردگی در بیمــاران کمــک می‌کنــد.

اسطوخودوس بر طرف کننده اسپاسم یا گرفتگی های ماهیچه ای، تقویت حافظه و رفع فراموشی، در درمان تشنج کمک کننده است. همچنین مقوی معه و بر طرف کننده آسم و نزله است. تسکین دهنده اعصاب و عصاره رقیق آن ضد عفونی کننده زخم ها است. بخش های مورد استفاده در اسطوخودوس گل و برگ است.

اسطوخودوس

روش تکثیر اسطوخودوس

اســطوخودوس از گیاهــان ســازگار بــا مناطـق خشـک و نیمه خشـک است. ایـن گیـاه در طـول رویـش بـه نـور فـراوان، هـوای گـرم و رطوبت کـم نیـاز دارد. از روش های تکثیـر آن می‌تـوان بـه قلمـه زدن، خوابانیـدن کپه ای و کشـت بـذر اشـاره کـرد. فصــل پاییــز (آذر) یــا اوایــل بهــار (نیمـه دوم اســفند) زمـان مناسـبی بــرای کشـت بــذر در خزانــه هــوای آزاد اسـت. فاصله ردیف های کشت بین 35 تا 40 سانتی متر برای سطح وسیع خزانه و فاصله 15 تا 20 سانتی متر برای سطوح کوچک است. برای کشت بذرها در فصل پاییز عمق 0.5 تا 1 سانتی متر و برای کشت در فصل بهار 1 تا 1.5 سانتی متر مناسب است. اواخر شهریور تـا اوایـل مهـر و اوایـل بهـار سـال بعـد زمان های مناسبی بـرای انتقـال نشاها بـه زمیـن اصلـی اسـت. قبـل از انتقـال بـه زمیـن اصلـی اید از فاصله 8 تا 10 سانتی متر سطح زمین هرس شود. انتخاب فاصله ردیف به شـرایط اقلیمـی و نیـز وسـایل و تجهیـزات مـورد اـتفاده در مراحل کاشـت تــا برداشـت محصـول بسـتگی دارد. به طورکلـی، نشـاها در زمیــن اصلـی در ردیف هایــی بــه فاصلــه 50 سانتی متر باید کشت شوند و فاصله دو بوته در هر متر طولی 80 تا 100 سانتی متر باشد. کشت در سطح کوچک تر به دلیل استفاده نشدن از ماشین آلات کشاورزی می‌تواند متراکم باشد.

نشای اسطوخودوس

مقدار بذر لازم برای تهیه خزانه و تولید نشاء اسطوخودوس فرانسوی برای کاشت یک هکتار زمین 50 تا 100 گرم است. بذر های اسطوخودوس تا 3 تا 4 سال می‌توانند توانایی جوانه زنی خود را حفظ کنند. بذر ها بعد از کاشته شدن 2 هفته زمان نیاز دارند تا جوانه بزنند. زمان رسیدن نشاها به مرحله انتقال 4 ماه است.

کاشت اسطوخودوس

رایج ترین روش تکثیر اسطوخودوس فرانسوی استفاده از قلمه ساقه است. در پایا فصل رشد قلمه هایی به اندازه 20 تا 30 سانتی متر از ساقه های علفی تهیه می‌شود و تعدادی برگ روی انتهای قلمه ها باید وجود داشته باشد. این قلمه ها در خزانه داخل بستری از پرلیت یا ماسه یا مخلوط هر دو قابل کاشت هستند. قلمه ها به راحتی ریشه دار می‌شوند و در بهار آماده انتقال به زمین اصلی هستند. قلمه های چوبی اسطوخودوس هم به راحتی ریشه دار می‌شوند. البته قلمه های ریشه دار شده از ساقه های چوبی نهال های پر شاخ و برگی تولید می‌کنند. قلمه ها در صورت یخبندان و سرمازدگی سیاه شده و از بین می‌روند.

اوایـل شـهریور تـا اوایـل مهـر زمان مناسـبی بـرای تکثیـر گیـاه از طریـق قلمه هـای سـاقه ای در خزانـه زیـر پلاستیک اسـت. اواسـط بهـار(اردیبهشت)  زمــان مناســبی بــرای ریشــه دارکردن قلمه هـا در خزانـه هـوای آزاد است.  زمـان مناسـب بـرای انتقـال قلمه هـای ریشه دار شـده بـه زمیـن اصلـی متفـاوت اسـت و بـه وضعیـت ریشـه بسـتگی دارد. بهـار (اردیبهشـت تـا خـرداد) یـا پاییـز سـال بعد زمانهای مناســبی بــرای انتقــال قلمه هــای ریشه دارشـده بـه زمیــن اصلـی اسـت. بوته هـا در زمیـن اصلـی در ردیف هایی بـه فاصلـه 50 سانتی متر باید کشت شوند و فاصله بین دو بوته در طول ردیف 50 تا 80 سانتی متر است.

برگ اسطوخودوس

نگهداری از اسطوخودوس

برای تولید تعداد شاخه های بیشتر زمانی که شاخه هوایی به 8 تا 10 سانتی متر رسید هرس می‌شوند. هرس اندام های هایی از قسمت 15 تا 18 سانتی متری باید تکرار شود. هرس گیاهــان در ســال دوم رویــش باعث می‌شــود سـاقه های گل دهنـده از طـول یکسـانی برخـوردار شـوند. از سـال سـوم بـه هـرس نیـازی نیســت، زیــرا گیاهــان به شــکل ثابــت خــود می‌رسـند کــه نیمکـره ای است.  از آنجایی کــه رشـد اولیـه اســطوخودوس در ســال اول بســیار کنــد اســت، علفهـای هـرز می‌تواننـد بـدون رقابـت و بسـرعت توسـعه پیـدا کننـد؛ بنابرایـن کنتـرل علف های هـرز قبـل از کاشـت و تهیـه بسـتر فاقـد علـف هـرز ضـرورت دارد.

برداشت اسطوخودوس

گل ها از سال دوم از اواخر بهار حدودا اواخر خرداد ماه ظاهر می‌شوند و گلدهی تا اواخر تابستان(مرداد) ادامه دارد. در عضی مناطق گل ها تا شروع یخبندان در دو نوبت بر روی گیاه شکفته می‌شوند. زمان برداشت و مقدار محصول تولیدی بستهببه سال بهره وری متفاوت است. زمان برداشت گل اسطوخودوس بعد شکفتن و قل از شروع پژمردگی آنها است. زمان برداشت گلها ابتدای صبح است. گلهای بازشـده از بیشتریـن مقــدار اسـانس ً چندیـن روز در مرحلــه گلدهـی برخوردارنــد. از آنجاییکــه گیاهان معمولا چند روز در مرحله گلدهی هسـتند، در سـطوح وسـیع کشـت امـکان برداشـت آنهـا در ایـن مـدت کوتـاه وجـود نـدارد. بنابرایـن از شروع بازشـدن گلهـا میتـوان آنهـا را برداشـت کـرد. از هر هکتار مزرععه اسطوخودوس در سال سوم می‌توان حدود 3 تن سرشاخه گل دار برداشت کرد. مواد موثره گل ها کیفیت مطلوب تری است اما برداشت گل زمان و هزینه زیادی می‌برد. برای تسهیل برداشت سرشاخه های گلدار می‌توان از قیچی و اره برقی استفاده کرد. در سطوح کم کشت از داس برای برداشت می‌شود. در زمان برداشت شاخه گل نباید از وسط قطع شود زیرا برای رشد در سال آینده دچار مشکل می‌شود. باید از حد فاصل قسمت گل دهنده تا برگهای زیرین گل برداشت شوند.

خشک کردن اسطوخودوس

پس از برداشـت گلهــا، آنهــا را در کیسـه های بـزرگ می‌ریزنــد و گلهــا را بـرای اسـتخراج اسـانس بسـرعت بـه مـکان مورد نظر منتقـل می‌کننـد. گاهـی ممکــن اســت اســطوخودوس بــه ایــن منظـور کشــت شــود کــه از گلهایــش به جــای اســانس و به عنـوان دمنـوش استفاده شــود. در ایــن حالــت، پــس از برداشــت، گلهــا را بایــد در ســایه یــا بــا اســتفاده از خشــک کن های الکتریکـی در دمای 40 تا 50 درجه سانتی گراد خشک کرد. گلهــای خشک شـده را بایـد بسـته بندی و در مکانـی کاملا خشـک نگهـداری کـرد. بـرای برداشـت بذرهـا بایـد گیاهانی سـالم، قـوی، پـرگل و فاقـد هرگونـه علـف هـرز انتخـاب کـرد. میوه هـا از اوایـل تابسـتان به تدریـج می‌رسـند. هنگامـی کـه رنـگ بذرهـا از اواسـط تابسـتان به تدریـج قهـوه ای تیـره شـد، بایـد سـاقه های گلدار را برداشـت و سـپس خشـک کـرد.  تأخیـر در برداشـت باعـث ریـزش بذرهـا می‌شـود. بعـد از برداشـت بایـد آنهـا را پـس از بوجــاری و تمیزکــردن، بسـته بندی کــرد و در جــای خشـک و خنــک نگهـداری کـرد. عملکـرد بـذر بیـن بین 200 تا 300 کیلو گرم در هکتار است. میزان تولید در سال اول 0.4 تا 0.7 تن در هکتار، در سال دوم 1.5 تا 2 تن در هکتار، در سال سوم 3 تا 3.5 تن در هکتار است.

دانلود اپلیکیشن امداد کشاورز

دانلود اپلیکیشن امداد کشاورز

مشاوره رایگان کشاورزی، کشاورزی هوشمند، مشاوره تلفنی کشاورزی، آفت، بیماری، کود، بذر، سم، زراعت، باغداری، زنبورداری، دام، طیور، آبزیان، پرورش قارچ، ماشین آلات، خرید و فروش، محصولات و نهاده‌های کشاورزی، زعفران، پسته، گیاهان دارویی، گاو، گوسفند، میگو، مشاوره رایگان، کشاورزی نوین، کشاورزی آنلاین، کشاورزی مدرن، کارشناس کشاورزی، اخبار کشاورزی، دانلود اپلیکیشن کشاورزی، اپلیکیشن کشاورزی، اپلیکشن آفات و بیماری‌ها، مشاوره رایگان با کارشناس کشاورزی، نرم افزار کشاورزی

منبع

مروری بر تولید اقتصادی گیاهان دارویی اسطوخودوس و بابونه، پریزاد ماوندی، محمدتقی عبادی و رستم یزدانی بیوکی-1397


منبع : پریزاد ماوندی، محمدتقی عبادی و رستم یزدانی بیوکی
تاریخ مطلب : ۱۳۹۸/۱۰/۳۰