کاشت گیاه دارویی کاسنی

کاسنی در نواحی مختلف به صورت یکساله، دوساله یا چند ساله میروید در زمين‌های نسبتاُ مرطوب کناره جاده‌ها ، اماکن باير و دامنه های کم ارتفاع می‌رويد.

گیاه دارویی کاسنی

كاسنی با نام علمی Cichorium intybus گياهی علفی، خودرو و چندساله، به ارتفاع ۵/۰ تا  ۵/۱ متر ولی اگر پرورش يابد از دو متر نيز تجاوز می نمايد، دارای گل های زیبا و آبی رنگ است.

ریشه: مخروطی شکل به رنگ قهوه ای ولی اگر قطع گردد، رنگ مايل به سفيد نمايان می سازد. در داخل ريشه آن، شيرابه‌ای شيری رنگ جريان دارد.

ساقه: باريک، استوانه ای و دارای انشعابات کم و منحصرا در قسمت انتهايی ساقه، شاخه هايی با حالت فاصله دار  از محور اصلی در گياه مشاهده می شود،

برگ: متناوب و پوشيده از تارهای فراوان در اطراف رگبرگ ميانی دارد . شکل ظاهری برگ‌های قاعده ساقه آن با بقيه فرق دارد، مانند آنکه در قاعده ساقه، برگ‌ها عموماُ دراز، منقسم به قطعات عميق دندانه دار و منتهی به يک قسمت انتهايی مثلث شکل است و هرقدر به رأس ساقه نزديک گرديم، برگ‌ها کوچک‌تر می شوند و کناره تقريباُ ساده و وضع ساقه آغوش پيدا می کنند و برگ‌های پايينی ساقه بريده، بريده و برگ‌های بالايی آن ساده است. گل‌های مجتمع آبی، ندرتاُ صورتی يا متمايل به سفيد است. از مشخصات آن اين است که گل‌هايش در مقابل تابش نور خورشيد ، حالت شکفته و باز شده به‌خود می‌گيرند. در حالی که هنگام غروب آفتاب يا موقع شب، يا در هوای مه آلود و يا بارانی، گل‌ها بهم نزديک می گردنند و آنرا بصورت تا شکفته جلوه می دهند. برگ این گياه دارای گلوكوزید تلخی به نام شيکورین یا سيکورین است.

بذر: فندقه چهار وجهی، خاکستری، نسبتاُ مسطح و منتهی به مجموعه ای از فلس‌های بسيار کوچک است.

برگ کاسنی

گل کاسنی

ریشه کاسنی

انواع کاسنی

دو نوع کاسنی مورد کاشت است, کاسنی فری یا شیکوریوم اندیوم که برگ باز شده آن مورد استفاده قرار می‌گیرد و دیگری شیکوریوم انتیبوس یا کاسنی تلخ که سبزی سالادی معروف به آندیو را تولید می‌کند .نوع اول دارای برگ‌های تقریبا گرد با بریدگی‌هایی در کناره برگ است و در نوع دوم یا کاسنی تلخ برگ‌ها کشیده و رنگ آن تیره و فاقد بریدگی است. ریشه این گیاه به عنوان سبزی مصرفی ندارد و فقط برگ‌های آن به عنوان سبزی سالادی استفاده میگردد.

پراکنش جغرافيايی کاسنی

کاسنی در نواحی مختلف به صورت یکساله، دوساله یا چند ساله میروید در زمين‌های نسبتاُ مرطوب کناره جاده‌ها ، اماکن باير و دامنه های کم ارتفاع می‌رويد.

پراکنش در جهان: در دامنه های کم ارتفاع غالب نواحی اروپا تا سوئد ، مناطق غربی و مرکزی آسيا و شمال آفريقا به حالت خودرو و در آمريکای شمالی به حالت نيمه وحشی می رويد

پراکنش در ايران : کاسنی دارای پراکنش وسيعی است و تقريبا در اغلب مناطق ايران می رويد چنانکه در دامنه های کم ارتفاع البرز ، راه قزوين به رشت ، اطراف رودبار ، تهران – کرج ، اطراف تهران ، آذربايجان ، گيلان ، فارس ، بلوچستان ، آبادان و مناطق کوهستانی خراسان می رويد.

گیاه دارویی کاسنی

شرایط محیطی مناسب برای رشد کاسنی

کاسنی در انواع اقليم‌ها بخصوص در مناطق معتدله می رويد ، معمولا در اراضی و باير در قسمت‌های سايه مرطوب و کم نور رشد می کند . کاسنی به خاک‌های غنی ، خوب زهکشی شده ، خنثی تا قليايی ( با پی اچ متوسط ) و نور خورشيد نياز دارد.

خاک: بهترین و مناسب ترین زمین برای این گیاه خاک‌های لیمونی سبک که دارای مقدار زیادی مواد آلی است می باشد. در خاک های هوموسی نیز محصول فراوان حاصل می شود.

نور: گیاه کاسنی نیاز کمی به نور خورشید دارد و در زمین های نسبتا مرطوب و کم نور می روید.

دما: کاسنی محصول آب و هوای خنک و فصل نسبتا سرد است و به سرما و یخ بندان مقاوم است.گرمای شدید نواحی گرمسیر باعث زود بذر دادن آن می شود.

آبیاری: آبیاری گیاه باید بطور منظم انجام گیرد. در سه هفته اول کاشت، حداقل یک بار در روز آبیاری کنید. تعداد دفعات آبیاری را می توان به دو بار در هفته کاهش داد.

کوددهی : استفاده از کودهای حاوی عناصر ازت، فسفر و پتاسیم برای رشد بهتر گیاه مفید است.

آفات و بیماریهای کاسنی

از مهمترین آفات گیاه پروانه آلو(Platyptillia Cardnidactyla)، سفیدک حقیقی، شته ها مثل Aphis Faba، شته سبز هلو می‌توان نام برد.

نحوه تکثيرکاسنی

کاسنی بوسيله ی بذر در بهار يا پاييز تکثير می شود.

روش کاشت کاسنی

بذر کاسنی به مدت ۵ تا ۶ سال قوه نامیه خود را حفظ می کند. کاشت دانه در زمین ممکن است با دست یا ماشین های مخصوص به صورت خطی انجام گیرد. پس از پراکنده کردن دانه در زمین با غلتک زدن ملایم روی دانه را با یک قشر نازک خاک می‌پوشانند. بذر را می توان در خزانه و یا در محل اصلی کاشت. اگر بذر را در خزانه بکارند پس از آنکه نهال دارای چهار برگ شد آن را به محل اصلی منتقل می‌کنند. هر گاه بذر را در محل اصلی بکارند پس از سبز شدن باید بوته ها را تنک کرد تا فاصله بین بوته ها روی خط۱۵  تا ۲۰ سانتیمتر باشد.

دانه گياه را در اوايل ارديبهشت می کارند. معمولاُ بذر را قبل از کاشت چند ساعت در آب خيس می کنند و پس از  بيرون آوردن و  باد دادن می کارند.  فاصله بوته ها  از هر طرف ۲۵ سانتيمتر گرفته می شود . تراکم ۱۲-٨  بوته در هر متر مربع با فواصل  رديف‌های کاشت  ۵۰-۶۰ مناسب است  و  برای کاشت هر هکتار ۵ کيلوگرم بذر لازم است . بذرها بعد از ۲-۱ هفته جوانه می زنند.

 

داشت کاسنی

پس از رشد و پیدایش گیاه جوان هنگامی که ساقه آنها به ارتفاع چند سانتی متر رسید و یا در امتداد و خطوط شیارها بخوبی نمایان شد اقدام به زدن کج بیل می‌کنند و سپس علفهای هرز را از زمین خارج می سازند و بعلاوه پس از گذشت ۱۱ تا ۲۰ روز اعمال فوق را به منظور اصلاح زمین مجدداً انجام می دهند.

برداشت کاسنی

از برگ آن در تير و مرداد می توان استفاده کرد و ريشه آن را در مهر و آبان می توان برداشت نمود برای توليد دانه پس از بيرون آوردن ريشه های آن تعدادی از ريشه که رشد کافی نموده و قوی سالم باشند برای توليد انتخاب و بی درنگ مجدداُ در زمينی که قبلا تهيه و آماده و کود دهی شده می‌کارند . اين پايه ها در بهار رشد نموده و در پاييز سال بعد به دانه می‌نشيند و می‌توان محصول دانه ی آن را برداشت نمود. کاسنی در زمين‌های باير و کنار جاده های می رويد و اگر آن را بطور پرورشی و با مراقبت کاشته ريشه‌ی آن خيلی ضخيم و کلفت می‌شود که آنرا کاسنی قهوه ای می نامند . لازم به تذکر است که برگ کاسنی را بايد به موقع از ساقه جدا کرد که گياه کاملاُ رسيده باشد. زيرا در غير اين صورت به نمو ريشه زيان می رساند. در موقع خارج کردن ريشه کاسنی از زمين بايد به اين نکته توجه شود که ريشه‌ها در آخر سال اول، از زمين خارج گردد. زيرا در غير اين صورت اگر ديرتر بدست آيد، حالت گوشتدار بودن آن از دست می رود و سخت و چوبی و غير قابل استفاده می‌شوند.

 برداشت اين گياه مانند يونجه با داس یا وسایل مجهزتری صورت می‌گيرد طول ریشه به ۴۵ تا ۵۰ سانتی متر می‌رسد لذا خارج کردن آنها مهارت و ابزار مخصوص لازم دارد. اين گياه را سه بار در سال می توان برداشت نمود. برداشت اول اگر کشت در اسفند ماه صورت گرفته باشد در اوايل تابستان، چين دوم در اواسط تابستان و چين سوم در اواخر مهر ماه صورت می گيرد .

اندام مورد استفاده کاسنی

ريشه، برگ، دانه، گل و تقريبا تمامی اعضای کاسنی مورد استفاده قرار میگيرد.

مقدار و طرز استعمال گیاه دارویی کاسنی

گل کاسنی : طريقه مصرف از گل کاسنی اين است که به نسبت ۲۰تا ٣۰گرم گل کاسنی را در يک ليتر آب دم کرده مقداری از آن را به بيمار می خورانند .

برگ کاسنی : له کرده برگ تازه کاسنی برای درمان خارشها و تحريکات پوستی استفاده می شود .

  1. تا 15 گرم برگ با يک ليتر آب جوش دم کرده و صاف نماييد و برای تقويت معده و ناراحتی های کبد يک فنجان قبل از غذا مصرف شود.

تخم ( دانه ) کاسنی

  • در افعال مشابه برگ کاسنی است ولی طبيعتی گرم دارد و مقدار مصرف از گرد تخم کاسنی ٣ تا۱۲گرم و از جوشانده تخم کاسنی ۱۵-۴۵ گرم است .

عرق کاسنی

  • عرق کاسنی اثرش از آب ( شيره ) کاسنی کمتر و ضعيفتر است ، اثرش از خود کاسنی کمتر ولی آسانتر است و به مقدار يک ليوان با کمی قند مصرف مي شود .

آب کاسنی

  • خوردن آب کاسنی با سکنجبين اثر تب بر داشته و برای درمان تب‌های کهنه تجويز می شود .
  • شستشوی چشم با آب کاسنی تورم را بهبود می دهد .

مخلوط برگ ، ريشه و تخم

  • برای درمان مسموميت‌ها ، ورم مفاصل ، ورم طحال ، اختلاط خونی استفاده می شود

برگ و ريشه کاسنی

  • تقويـت بنيه و تصفيه خون بويژه در بيماريهای عفونی استفاده می شود. از آن به عنوان اشتها آور ، درمان قولنج های کبدی، زردی ، نارسايی اعمال کبد و هيستری ، وجود خون در ادرار ، اختلاط وزنی ، تب های نوبه ، بيماری های مزمن پوستی در حالات خفيف و در دفع رسوبات ادراری ، عفونت مجاری ادرار ، کم خونی، درمان نقرس، روماتيسم اثر معالج دارد

ريشه و ريزم

  • با گذاردن ريشه يا ريزوم تازه در الکل اينولين موجود در آن به صورت کريستالهای ستاره ای می‌گردد که معمولاُ جهت تهيه محيطهای کشت باکتری و تشخيص بعضی از باکتريها که قادر به تخمير آن می‌باشند و ارزشيابی فعاليتهای کليه بکار می‌روند .
  • ريشه کاسنی اثر قاطع در رفع ورم التهابی لثه دندان و در مواردی که با خونريزی همراه است مؤثر واقع می شود .
  • در نواحی شمالی با قرار دادن قسمت گوشتدار ريشه کاسنی به مدت ٨-۱۲ساعت در آب سرد، خيسانده ای با طعم تلخ و ناپسند تهيه می شود که پس از صاف کردن، در صبح ناشتا به عنوان داروی کمکی جهت رفع تب مالاريا مورد مصرف قرار می گيرد.

خواص کاسنی

دانشمندان علم گیاه شناسی برای این گیاه خواص و آثار زیر را برشمرده اند:

  • باز کننده و حمل کننده ماده بیماری کبد است.
  • مسکن عطش و حرارت درونی است. کاسنی در درمان التهابات معده و پاک کردن مجاری ادراری، مؤثر است.
  • اگر آب پخته کاسنی را با سکنجبین میل کنید بهترین داروی تب های طولانی و مداوم است.
  • مالیدن آب کاسنی به محل های خارش بدن بسیار مفید است.
  • مصرف تخم کاسنی، کمی با حالت تهوع همراه است که باید در آن سکنجبین اضافه کنید.
  • ریشه کاسنی در باز کردن و روان شدن اخلاط بسیار مؤثر است.
  • ریشه کاسنی، مجاری گوارشی را پاک می کند و بهترین تصفیه کننده خون است. ریشه کاسنی در از بین بردن ورم احشا خیلی مؤثر است.
  • ریشه کاسنی بهترین دارو برای آب آوردن شکم است و در نفخ و تحلیل مواد بسیار نافع است. ریشه کاسنی برای تقویت معده، زیاد کردن ادرار و رفع درد مفاصل و ضد یرقان مفید است.
  • عرق کاسنی که از گیاه تازه کاسنی گرفته شده باشد برای خنکی به کار می رود.
  • برگ های کاسنی دارای املاح پتاس است و جوشانده آن برای تصفیه خون، تقویت معده و اعضا به کار می رود.
  • انواع مختلف دارد که ریشه و برگ های آن در پزشکی، در بهبود تب ها، یرقان (زردی) و انسداد مجاری صفراوی مفید است.
  • تمام قسمت های کاسنی مخصوصاً ریشه و برگ آن، محرک صفرا است و به عمل هضم کمک می کند و اثر آن در نارسایی های کبدی، قولنج های کبدی و ناراحتی های صفراوی بارز است.
  • کاسنی در ازدیاد نطفه و زیبایی چهره کودک تازه متولد مفید است.
  • کاسنی انسان را از ابتلا به قولنج نگه می دارد.
  • کاسنی، توان و نیروهای بدنی را تجدید می کند. کاسنی در ضعف اعصاب، ضعف چشم و فشار خون مفید است.
  • کاسنی، قلب، کلیه، کبد را فعال و با نشاط می گرداند.
  • برگ کاسنی، دارای مقداری ویتامین«ث» است و لذا در حفظ جوانی مؤثر است. برگ کاسنی، زهر طحال را از بین می برد و کیسه صفرا، یرقان و دردهای معده و کبدی را معالجه می کند.

طبع گیاه کاسنی

کاسنی دارای طبع سرد و تر است.

موارد منع مصرف کاسنی

  • زیاده روی در مصرف کاسنی سبب مسمومیت می گردد.
  • مبتلایان به حصبه باید در مصرف کاسنی احتیاط کنند.
  • مصرف کاسنی در زمان سرفه مضر است.

 

منبع:

۱-آئينه چی ، يعقوب ، ۱۳۶۵ ، مفردات پزشکی و گياهان دارويي ، انتشارات دانشگاه تهران صفحه۱۰۱۵

۲-جاويد تاش ، ايرج ، ۱۳۷۵ ، بررسی و تحقيق پيرامون کاشت کاسنی ، انتشارات جنگلها و مراتع صفحه ۶      

۳-رجحان  ،  م ، ۱۳۶۲، شفا با داروهای گياهی ، انتشارات خيام . صفحه ۱۸۷

۴-زاهدی  ، ا ، ۱۳٧٧، واژه نامه گياهی  ، انتشارات دانشگاه تهران صفحه ۵۹ .

۵-زرگری ، ع ، ۱۳۶٧، گياهان دارويی ، جلد سوم ، انتشارات دانشگاه تهران ، صفحه ۲۱۲

۶-عماد ، مهدی ، ۱۳٧٨، شناسايی گياهان دارويي و صنعتی و مرتعی و جنگلی ، جلد دوم ، انتشارات توسعه روستايي ، صفحه ۱۱۳.

٧-فلوک ، هانس ، ۱۳۶۶ ، ترجمه توکلی صابری و محمدرضا صداقت ، گياهان دارويي ، صفحه ۱٩٩

٨-قهرمان ، احمد ، فلور ايران ، جلد دوم ، سازمان حفاظت و محيط زيست ، صفحه ۲۶۳

 ۹-قهرمان ، ا ، کروموفيت های ايران  ( سيستماتيک گياهی ) ، جلد سوم ، مرکز نشر دانشگاهی ، تهران .

۱۰‐کروگر ، آنا ،۱۳۷۹ ، جادوی سبز و خواص دارويي و قدرت آنها ، ترجمه عبادی ، علی محمد و آزيتا عبادی ، انتشارات فاران

۱۱‐کريمی ، هادی ۱۳۷۴ ، اسامی گياهان ايران ، نشر دانشگاهی ، صفحه ۷۷۲

۱۲‐مظفريان ، و ، ۱۳٧۵ ، فرهنگ نام های  گياهان دارويی  ، انتشارات فرهنگ معاصر ،

۱۳‐ميرحيدر ، ح ، ۱۳٧۲، معارف گياهی ، جلد اول  ، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی ، صفحه ۱٩۱.


منبع : امداد کشاورزی
تاریخ مطلب : ۱۳۹۹/۰۹/۰۳